بازنمایی الهیات سیاسی دین زرتشت در برساخت حکمرانی متمرکز در ایران عصر ساسانی

از نظرگاه جغرافیای سیاسی پسامدرن چگونگی اداره، کنترل و نظارت بر مناطق مختلف یک کشور و الگوهای قبض و بسط قدرت سیاسی در فضای سرزمینی، یک فرایند خطی محسوب نمی شود و گفتمان هژمون از طریق هم ارزی مجموعه ای از عناصر سیاسی در مقطعی از تاریخ شکلواره متمایزی از ساخت فضایی حکمرانی را پدیدار می نماید. در عصر ساسانی با تبدیل آیین زرتشت به گفتمان رسمی حکومت تمرکز نهادی- فضایی یکتاگونه ای در ایران ظاهر گردید که دارای گسست با الگوی ملوک الطوایفی عصر اشکانی بود. در این پژوهش کوشش گردیده با روش تحلیل گفتمانی؛ دال مرکزی الهیات سیاسی زرتشت و چگونگی هم ارزی آن با سایر مولفه های این گفتمان جهت مشروعیت بخشی به تمرکزگرایی در عصر ساسانی تبیین گردیده و در ادامه شارحان این گفتمان و چگونگی غیریت سازی آن با سایر گفتمان های رقیب مطالعه شود. یافته های تحقیق بیان گر آن است که در این دوره با تبدیل اندیشه یکتاپرستی اهورامزدا به امر سیاسی و به حاشیه راندن اندیشه چندخدایی متداول در دوره اشکانیان جایگاه پادشاه به مثابه نماد زمینی اهورامزدا تقویت شد و الگوی ملوک الطوایفی مدیریت سرزمین در دوره های پیشین به مثابه غیریتی اهریمنی طرد گردید. همچنین در ذیل این گفتمان غیریت سازی ژئوپلیتیک با دیگر کشورها به ویژه با امپراطوری روم ذیل مفهوم دینی انیران تبیین گردید که تمرکز نهادی- فضایی قدرت سیاسی را ضامن غلبه بر آنها قلمداد می نمود. ضمن اینکه تمرکزگرایی قدسی علاوه بر تجمیع نهادهای سیاسی در شهرها از تعدد شهرهای پایتختی کاست و موجب حذف خودمختاری ذینفعان منطقه ای در نواحی مختلف قلمرو ساسانی گردید.

کلیدواژه ها:

"گفتمان ، حکمرانی" ، "تمرکز فضایی" ، "زرتشت" ، "سلسله ساسانیان"