طراحی بسته سیاستی نوآوری سبز در ایران: تحلیل شکست های بازار، سیستمی و حکمرانی

در دوران گذار جهانی به اقتصادهای کم کربن، نوآوری سبز به مثابه مداخله ای فناورانه-راهبردی در کانون توجه سیاست گذاران قرار گرفته است؛ مداخله ای که نه صرفا افزایش تعداد نوآوری ها، بلکه جهت دهی مسیر نوآوری به سمت کاهش شدت مصرف انرژی، کنترل انتشار آلاینده ها و بهبود کارایی زیست محیطی در کل چرخه عمر را دنبال می کند. با این حال، در ایران شکافی گسترده میان پتانسیل بالقوه نوآوری سبز و تحقق آن در سطح بنگاه و بخش وجود دارد؛ شکافی که ریشه در ساختارهای انگیزشی معیوب، ضعف زیرساخت های سیستم نوآوری، و پراکندگی حکمرانی دارد. این پژوهش با دو هدف اصلی طراحی شده است: نخست، شناسایی و تحلیل انواع شکست های هم زمان موثر بر مسیر نوآوری سبز در ایران؛ دوم، طراحی یک ترکیب سیاستی منسجم و مرحله بندی شده که هم زمان این شکست های متعدد را پوشش دهد. رویکرد پژوهش ترکیبی است و از سه لایه شواهد بهره می گیرد: شواهد نظری از ادبیات شکست های بازار، سیستمی و حکمرانی؛ شواهد تجربی از جست وجوی ساختاریافته در Scopus و تحلیل هم رخدادی کلیدواژه با VOSviewer؛ و شواهد زمینه ای از گزارش های بین المللی و اسناد سیاستی داخلی ایران. یافته ها نشان می دهد که نوآوری سبز در ایران همزمان با سه دسته از شکست ها مواجه است: قیمت های ناشی از یارانه های انرژی و عدم انعکاس کامل هزینه های زیست محیطی در سیگنال های اقتصادی؛ شکست های سیستمی شامل ضعف زیرساخت های استانداردسازی، گواهی گری، و پیوند بین بازیگران نظام نوآوری؛ و شکست های حکمرانی مشتمل بر پراکندگی نهادی، تعارض ماموریت ها، و بی ثباتی سیاستی است. توصیه نهایی پژوهش ارائه یک بسته مرحله بندی شده است که در فاز نخست زیرساخت داده و سنجش پذیری را مستقر می کند، در فاز دوم حمایت مالی هدفمند را بر ارتقای فناوری متمرکز می سازد، و در فاز سوم استانداردهای عملکردی تدریجی را به عنوان الزام اجرایی اعمال می کند. این رویکرد مرحله بندی شده، با توجه به ریسک های نهادی و سیاستی ایران، امکان اجرا و پایداری سیاست را به صورت هم زمان بررسی و پیشنهاد می کند.

کلیدواژه ها:

نوآوری سبز ، ترکیب سیاستی ، شکست بازار ، شکست سیستمی ، گذار پایداری ، سیاست گذاری فناوری ایران