تاثیر کار فردی و گروهی بر عملکرد حل مسئله ی ریاضی دانش آموزان ابتدایی

هدف پژوهش حاضر، بررسی و مقایسه ی تاثیر کار فردی و کار گروهی بر عملکرد حل مسئله ی ریاضی دانش آموزان دوره ی ابتدایی در بافت واقعی کلاس های درس ایران است. با توجه به جایگاه محوری حل مسئله در برنامه ی درسی ریاضی، شواهد نگران کننده از آزمون های بین المللی درباره ی ضعف نسبی دانش آموزان ایرانی در به کارگیری دانش ریاضی در موقعیت های واقعی، و همچنین کمبود شواهد بومی کافی، این پژوهش با رویکردی کیفی توصیفی و مبتنی بر شواهد، به واکاوی نحوه ی سازمان دهی فعالیت های حل مسئله (فردی/گروهی) پرداخت. مشارکت کنندگان شامل ۱۰ معلم ریاضی پایه های چهارم تا ششم ابتدایی و گروه هایی از دانش آموزان آن ها در مدارس دولتی بودند که از طریق نمونه گیری هدفمند انتخاب شدند. داده ها از طریق مشاهده ی غیرمداخله ای کلاس های ریاضی در موقعیت های مختلف حل مسئله، مصاحبه ی نیمه ساخت یافته با معلمان و گفت وگوهای گروهی (گروه های کانونی) با دانش آموزان گردآوری شد. تحلیل داده ها با روش تحلیل محتوای کیفی- قیاسی استقرایی و با الهام از چارچوب های نظری سازنده گرایی، یادگیری تعاونی و خودتنظیمی انجام گرفت. برای افزایش اعتبار و اعتمادپذیری یافته ها، از مثلث سازی منابع داده، مرور همتا و بازبینی اولیه ی تفسیرها توسط برخی معلمان استفاده شد. نتایج نشان داد که کار فردی و کار گروهی دو راهبرد مکمل در آموزش حل مسئله ی ریاضی اند که اثربخشی هر یک به نوع مسئله، ویژگی های عاطفی و شخصیتی دانش آموزان و نحوه ی ساختاردهی کلاس توسط معلم وابسته است. معلمان در مواجهه با مسائل پیچیده تر و نیازمند استدلال، بسیاری از دانش آموزان در کار فردی دچار ناتوانی در حل مسئله و رها کردن آن می شوند. در مقابل، کار گروهی در مسائل پیچیده، کلامی و غیروال، با فراهم آوردن فرصت بحث، توضیح، مقایسه ی راهبردها و حمایت همسالان، به بهبود کیفیت راه حل ها و افزایش پایداری دانش آموزان کمک می کند. بر اساس نتایج به دست آمده، پژوهش توصیه می کند معلمان ریاضی ابتدایی، به جای تاکید یک جانبه بر کار فردی یا گروهی، از ترکیب انعطاف پذیر و آگاهانه ی این دو، متناسب با نوع مسئله و ویژگی های کلاس، استفاده کنند. راهنماهای اجرایی برنامه ی درسی ملی در این زمینه با تکیه بر شواهد بومی بازنگری شود. با توجه به کیفی بودن مطالعه، پیشنهاد می شود پژوهش های آتی با رویکردهای کمی و آزمایشی، این یافته ها را در مقیاس وسیع تر بیازمایند.

کلیدواژه ها:

کار فردی ، کار گروهی ، حل مسئله ی ریاضی ، یادگیری تعاونی ، خودتنظیمی ، دانش آموزان ابتدایی ، آموزش ریاضی ایران