تحلیل محتوای کتاب های مطالعات اجتماعی ابتدایی از منظر تفکر انتقادی

پژوهش حاضر با هدف تحلیل محتوای کتاب های مطالعات اجتماعی دوره ابتدایی از منظر تفکر انتقادی انجام شده است. زمینه این پژوهش بر اهمیت روزافزون پرورش مهارت های تفکر انتقادی در نظام های آموزشی نوین استوار است؛ مهارت هایی که شامل تحلیل، استدلال، ارزیابی، پرسش گری و حل مسئله بوده و نقش مهمی در آماده سازی دانش آموزان برای مواجهه با مسائل پیچیده اجتماعی دارند. هدف اصلی پژوهش، بررسی میزان توجه کتاب های مطالعات اجتماعی به مولفه های تفکر انتقادی و ارزیابی چگونگی توزیع این مهارت ها در پایه های مختلف دوره ابتدایی بوده است. روش تحقیق از نوع کیفی و توصیفی–تحلیلی بوده و با رویکرد تحلیل محتوای متون درسی انجام شده است. داده ها به صورت کتابخانه ای از کتاب های مطالعات اجتماعی دوره ابتدایی گردآوری شده و با استفاده از چک لیست تحلیل محتوا، واحدهای معنایی مرتبط با مولفه های تفکر انتقادی شناسایی، کدگذاری و طبقه بندی شده اند. نتایج پژوهش نشان داد که بیشترین میزان توجه مربوط به مهارت تحلیل با ۳۱٫۷ درصد و سپس مهارت استدلال با ۲۴٫۱ درصد بوده است. در مقابل، مهارت های ارزیابی و قضاوت با ۱۸٫۸ درصد و پرسش گری و حل مسئله با ۱۸٫۲ درصد در سطوح پایین تری قرار دارند. همچنین نتایج بیانگر آن است که با افزایش پایه تحصیلی، میزان توجه به مهارت های تفکر انتقادی افزایش می یابد، اما این روند همچنان محدود و نابرابر است. در مجموع می توان نتیجه گرفت که کتاب های مطالعات اجتماعی تا حدی زمینه پرورش تفکر انتقادی را فراهم کرده اند، اما نیازمند بازنگری و تقویت فعالیت های تحلیلی و مسئله محور هستند.

کلیدواژه ها:

تحلیل محتوا ، مطالعات اجتماعی ، تفکر انتقادی ، کتاب های درسی