چالش های داوری آنلاین(دادرسی الکترونیکی) در حقوق ایران

گسترش اقتصاد دیجیتال، توسعه تجارت الکترونیکی و افزایش اختلافات فرامرزی، ضرورت بهره گیری از شیوه های نوین حل وفصل اختلافات را بیش از پیش آشکار ساخته است. داوری آنلاین (ODR) به عنوان یکی از مهم ترین جلوه های دادرسی الکترونیکی، با فراهم کردن امکان رسیدگی غیرحضوری، کاهش هزینه ها و تسریع فرآیند حل اختلاف، ظرفیت قابل توجهی برای ارتقای دسترسی به عدالت دارد. با این حال، نظام حقوقی ایران هنوز فاقد چارچوب قانونی جامع و اختصاصی برای داوری آنلاین است و این امر چالش های متعددی را در حوزه های حقوقی، فنی و اجرایی ایجاد کرده است.هدف این پژوهش بررسی مبانی نظری و قانونی داوری آنلاین در حقوق ایران و تحلیل مهم ترین چالش های قراردادی، شکلی، فنی، امنیتی و اجرایی آن با رویکردی تطبیقی است. پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی و با بهره گیری از منابع کتابخانه ای، قوانین داخلی، اسناد بین المللی و رویه های داوری، ابعاد مختلف این نهاد را مورد مطالعه قرار داده است.یافته ها نشان می دهد که اگرچه اصول فقهی و حقوقی حاکم بر قراردادها، قانون تجارت الکترونیکی و برخی مقررات داوری، امکان پذیرش داوری آنلاین را فراهم می سازند، اما ابهام در اعتبار شرط داوری الکترونیکی، احراز هویت طرفین، امنیت سایبری، حفظ محرمانگی، رعایت اصول دادرسی عادلانه و اجرای آرای داوری آنلاین، از مهم ترین موانع توسعه این نهاد در ایران به شمار می روند. همچنین بررسی تطبیقی بیانگر آن است که نظام های حقوقی پیشرفته از طریق تدوین مقررات اختصاصی و ایجاد زیرساخت های فنی مناسب، موفق تر از ایران در بهره برداری از ظرفیت های داوری آنلاین عمل کرده اند.در نتیجه، توسعه و نهادینه سازی داوری آنلاین در ایران مستلزم اصلاح و تکمیل قوانین موجود، تدوین مقررات اختصاصی، تقویت زیرساخت های فنی و امنیتی، ارتقای دانش تخصصی قضات و داوران و هماهنگی بیشتر با استانداردهای بین المللی است. تحقق این اقدامات می تواند زمینه بهره گیری موثر از داوری آنلاین را در راستای افزایش کارایی نظام حل وفصل اختلافات و تحقق عدالت در فضای دیجیتال فراهم سازد.

کلیدواژه ها:

داوری آنلاین ، دادرسی الکترونیکی ، حل وفصل اختلافات برخط (ODR) ، حقوق ایران ، تجارت الکترونیکی ، اجرای آرای داوری ، امنیت سایبری.