بازتعریف هویت دینی در عصر هوش مصنوعی: ارائه یک چارچوب مفهومی برای علوم انسانی اسلامی

تحولات شتابان فناوری های هوشمند، به ویژه هوش مصنوعی، نه تنها ساختارهای اقتصادی و اجتماعی را دگرگون کرده اند، بلکه به طور بنیادین بر ساحت های معرفتی، هویتی و معنایی انسان معاصر اثر گذاشته اند. یکی از مهم ترین عرصه های این دگرگونی، «هویت دینی» است که در مواجهه با الگوریتم ها، داده محوری، هوشمندی غیرانسانی و بازتعریف مفهوم کنش، معنا و عاملیت، با چالش ها و فرصت های نوینی روبه رو شده است. این پژوهش با رویکردی توصیفی تحلیلی و با بهره گیری از منابع معتبر علوم انسانی اسلامی، فلسفه دین و مطالعات فناوری، می کوشد به این پرسش بنیادین پاسخ دهد که هویت دینی در عصر هوش مصنوعی چگونه بازتعریف می شود و چه چارچوب مفهومی ای می تواند برای تحلیل این بازتعریف در علوم انسانی اسلامی ارائه گردد. یافته های پژوهش نشان می دهد که هویت دینی در عصر هوش مصنوعی نه در تقابل با فناوری، بلکه در تعامل انتقادی و معناگرایانه با آن، و بر پایه مفاهیمی چون عاملیت اخلاقی، عقلانیت ایمانی، مسئولیت انسانی و کرامت وجودی قابل بازسازی است. مقاله در نهایت چارچوبی مفهومی پیشنهاد می کند که می تواند مبنای پژوهش های آینده در حوزه دین و فناوری در بستر اسلامی قرار گیرد

کلیدواژه ها:

هویت دینی ، هوش مصنوعی ، علوم انسانی اسلامی ، اخلاق فناوری ، بازتعریف معنا ، عاملیت انسانی