پیاده راه سازی شریان های شهری و اثرات آن بر سلامت روان و سرمایه اجتماعی ساکنان محلی

توسعه خودرو-محور کلان شهرها طی دهه های اخیر، شریان های شهری را به فضاهایی صرفا عبوری، آلوده و فاقد سرزندگی تبدیل کرده و در نتیجه آن، سلامت روان شهروندان مخدوش و سرمایه اجتماعی محلات با افول مواجه شده است. رویکرد «پیاده راه سازی» به عنوان یکی از پارادایم های نوین شهرسازی انسان محور، بازتعریف فضاهای کالبدی را در راستای اولویت بخشی به انسان هدف قرار داده است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل عمیق و تبیین ساختاری اثرات پیاده راه سازی شریان های شهری بر ارتقای سلامت روان (کاهش استرس، افزایش آرامش محیطی) و تقویت سرمایه اجتماعی (تعاملات اجتماعی، اعتماد متقابل و حس تعلق به مکان) ساکنان محلی تدوین شده است. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش اجرا، توصیفی-تحلیلی با ماهیت کیفی-فضایی است که بر پایه ی رویکرد روانشناسی محیطی و تئوری های فضای عمومی استوار است. داده های مورد نیاز از طریق مطالعات اسنادی و پیمایش میدانی عمیق (مشاهدات ساختاریافته رفتار فضایی و مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ساکنان محلی) گردآوری شده است. یافته های تحلیلی پژوهش نشان می دهد که تبدیل شریان های خودرو-محور به پیاده راه، از طریق حذف آلودگی های صوتی و بصری و تعدیل جزایر حرارتی، بار استرس محیطی ساکنان را به شدت کاهش داده و بستر کالبدی لازم را برای «ادراک صلح آمیز فضا» فراهم می کند. همچنین، این مداخلات فضایی با افزایش زمان حضور شهروندان در فضا و ایجاد «مکان های سوم»، فرصت های تقابل و تعاملات چهره به چهره را به طور چشمگیری افزایش داده که مجرای اصلی تولید اعتماد محلی و مشارکت شهروندی است. در نهایت، پژوهش نتیجه می گیرد که پیاده راه سازی موفق، صرفا یک پروژه کالبدی-ترافیکی نیست، بلکه یک ساختار درمانی-اجتماعی است که با افزایش حس تعلق به مکان، پایداری اجتماعی محلات را تضمین می کند.

کلیدواژه ها:

پیاده راه سازی ، سرمایه اجتماعی ، تعاملات اجتماعی ، حس تعلق به مکان ، شهرسازی انسان محور