بررسی روش های تدریس فعال و مشارکتی ضرورتی بنیادین برای ارتقای کیفیت یادگیری در نظام های آموزشی

روش های تدریس فعال نه تنها یک انتخاب آموزشی نوین، بلکه ضرورتی بنیادین برای ارتقای کیفیت یادگیری در نظام های آموزشی معاصر به شمار می آیند. تحلیل مبانی نظری و شواهد پژوهشی نشان داد که یادگیری عمیق زمانی تحقق می یابد که دانش آموزان از حالت دریافت کننده منفعل اطلاعات خارج شده و به کنشگران اصلی فرایند یادگیری تبدیل شوند. در چنین شرایطی، دانش نه به عنوان مجموعه ای از محفوظات زودگذر، بلکه به مثابه ساختاری معنادار، پویا و قابل انتقال در ذهن دانش آموزان شکل می گیرد.روش های تدریس فعال با تکیه بر اصول یادگیری تجربه محور و ساخت گرایانه که ریشه در اندیشه های جان دیویی، ژان پیاژه و لو ویگوتسکی دارند، نشان می دهند که تعامل، گفت وگو، کاوش و مشارکت اجتماعی بستر اصلی شکل گیری فهم عمیق هستند. در این رویکرد، کلاس درس به محیطی پویا برای اندیشیدن، پرسشگری و حل مسئله تبدیل می شود و معلم نقش هدایت گر و تسهیل گر را ایفا می کند؛ نقشی که مستلزم مهارت حرفه ای، انعطاف پذیری و نگرش تحول گراست.نتایج این رویکرد در سه سطح اساسی قابل مشاهده است. نخست در سطح شناختی، روش های فعال موجب ارتقای سطوح بالاتر تفکر از جمله تحلیل، ارزیابی و آفرینش می شوند و دانش آموزان را به برقراری ارتباط میان مفاهیم و انتقال یادگیری به موقعیت های جدید توانمند می سازند. دوم در سطح عاطفی، این روش ها با ایجاد حس مشارکت، تعلق و خودکارآمدی، انگیزش درونی دانش آموزان را تقویت می کنند و نگرش آنان را نسبت به یادگیری مثبت تر می سازند. سوم در سطح رفتاری، افزایش مشارکت، مسئولیت پذیری و تعامل سازنده در کلاس درس، نمود عینی درگیری تحصیلی را تقویت می کند و به بهبود عملکرد کلی آموزشی می انجامد.از سوی دیگر، یافته های تحلیلی مقاله نشان داد که درگیری تحصیلی و یادگیری عمیق رابطه ای دوسویه و تقویت کننده دارند. هرچه دانش آموزان فعال تر در فرایند یادگیری مشارکت کنند، درک آنان عمیق تر می شود و هرچه فهم آنان عمیق تر گردد، انگیزه و تمایل بیشتری برای مشارکت نشان می دهند. روش های تدریس فعال این چرخه مثبت را فعال می کنند و به تدریج فرهنگ کلاس را از فضای رقابت صرف و حافظه محوری به سمت همکاری، تفکر و معناجویی سوق می دهند.همچنین بررسی ها نشان داد که این رویکردها می توانند پاسخگوی نیازهای متنوع یادگیرندگان باشند. تنوع فعالیت ها، فرصت های کار گروهی، پروژه های عملی و بحث های کلاسی، امکان بروز استعدادهای گوناگون را فراهم می آورد و از حاشیه نشینی تحصیلی برخی دانش آموزان جلوگیری می کند. در نتیجه، عدالت آموزشی در سطح کلاس تقویت می شود و فرصت یادگیری عمیق برای طیف گسترده تری از دانش آموزان فراهم می گردد.

کلیدواژه ها:

روش تدریس ، درگیری تحصیلی ، یادگیری عمیق ، دانش آموزان ، آموزش