بررسی چالش های سیاست مسکن شهری در ایران با رویکرد برنامه ریزی فضایی

در سه دهه گذشته، چیرگی کامل دینامیک های بازار-محور بر نظام مسکن ایران به افول شدید استطاعت پذیری، به ویژه برای اقشار کم درآمد، منجر شده است. در این میان، مداخلات دولت در بازار مسکن اگرچه با هدف مقابله با شکست بازار و افزایش استطاعت پذیری طراحی شده اند، اما به دلیل فقدان رویکرد برنامه ریزی فضایی، نه تنها نتوانسته اند با دینامیک های بازار مقابله کنند، بلکه با تقویت این نیروها به گسترش پدیده جدایی گزینی فضایی-اجتماعی شهرها سرعت بخشیده اند. این مقاله با رویکرد توصیفی- و با بهره گیری از روش اسنادی، به بررسی چالش های سیاست مسکن شهری در ایران از منظر برنامه ریزی فضایی می پردازد. یافته ها نشان می دهد که سیاست های مسکن ایران در مقاطع مختلف، از توزیع زمین در دهه اول انقلاب تا مسکن مهر و نهضت ملی مسکن، عمدتا با نگاه کمی و مبتنی بر تولید فیزیکی صرف واحدهای مسکونی طراحی شده اند و از ملاحظات فضایی نظیر موقعیت جغرافیایی، دسترسی به خدمات شهری، همپیوندی اجتماعی و سلسله مراتب شهری غفلت کرده اند. نتیجه این رویکرد، شکل گیری سکونتگاه های حاشیه ای و جدا افتاده از بافت اصلی شهرها، افزایش هزینه های حمل ونقل، تشدید نابرابری فضایی و گسترش پدیده زاغه نشینی و اسکان غیررسمی بوده است. مقاله در پایان، ضمن تاکید بر ضرورت گذار از رویکرد کمی به رویکرد فضایی-کیفی در سیاست گذاری مسکن، پیشنهادهایی برای ادغام برنامه ریزی مسکن در نظام آمایش سرزمین و طرح های توسعه شهری ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

سیاست مسکن شهری ، برنامه ریزی فضایی ، جدایی گزینی فضایی-اجتماعی ، مسکن مهر ، عدالت فضایی ، ایران