بازآفرینی هویت فضاهای شهری معاصر ایران با وام گیری از الگوهای موفق فضاهای عمومی سنتی

فضاهای عمومی در شهرهای سنتی ایران، نقشی فراتر از عرصه های عملکردی ایفا می کردند و به عنوان قلب تپنده حیات اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی شهر، بستری برای تعاملات انسانی و شکل گیری خاطرات جمعی فراهم می آوردند. در مقابل، فضاهای عمومی در شهرهای معاصر ایران غالبا با چالش هایی نظیر کاهش پویایی اجتماعی، عدم تعلق خاطر و بحران هویت مواجه هستند. این پژوهش با هدف بررسی ریشه های موفقیت سه نمونه از شاخص ترین فضاهای عمومی سنتی ایران، یعنی میدان نقش جهان اصفهان، بازار تاریخی تبریز و محورهای طبیعی و فرهنگی محله جلفا، به مولفه های کالبدی، کارکردی و معنایی آن ها می پردازد. یافته های تحقیق نشان می دهد که سرزندگی و پایداری اجتماعی این فضاها مرهون عواملی همچون اختلاط هوشمندانه کاربری ها، انعطاف پذیری کالبدی، احترام به شرایط اقلیمی، وجود سلسله مراتب دسترسی و مقیاس انسانی، ارتباط ارگانیک با طبیعت و حضور فعال هنرهای عمومی است. در نهایت، این مقاله با الهام از آموزه های بومی و با رجوع به مفاهیم نظری معاصر (به ویژه نظریه «چشم های ناظر خیابان» جین جیکوبز و مفهوم اختلاط کاربری ها)، چارچوب راهبردی برای بازتعریف و ارتقای کیفیت فضاهای عمومی در شهرهای امروز ایران ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

فضاهای عمومی سنتی ، هویت شهری ، میدان نقش جهان ، بازار تبریز ، جلفای اصفهان ، اختلاط کاربری ، شهر ایرانی‑اسلامی