جایگاه قراردادهای هوشمند در حقوق خصوصی و چالش های مسئولیت ناشی از آن

قرارداد هوشمند، به عنوان یکی از کاربردهای فناوری بلاک چین، پدیده ای نوظهور در عرصه ی حقوق خصوصی است که با خوداجرا بودن، شفافیت و غیرمتمرکزسازی، ماهیت سنتی انعقاد و اجرای قراردادها را به چالش کشیده است. این مقاله با هدف تبیین جایگاه قراردادهای هوشمند در نظام حقوقی ایران و تحلیل چالش های مسئولیت مدنی ناشی از آن نگاشته شده است. روش تحقیق در این مقاله توصیفی-تحلیلی است و با بررسی مبانی حقوق مدنی ایران، به ویژه اصول حاکم بر قصد و رضا، شرایط اساسی صحت معامله و نظریه ی مسئولیت مدنی، به تحلیل ماهیت حقوقی قرارداد هوشمند می پردازد. یافته های تحقیق نشان می دهد که اگرچه قرارداد هوشمند در قالب کلی قراردادهای الکترونیکی قابل تحلیل است، اما ویژگی خوداجرایی و غیرقابل تغییر بودن آن، چالش های مهمی در زمینه ی تفسیر اراده، اعمال قواعد عمومی قراردادها (مانند فسخ، اقاله و دفاعیات قراردادی)، تعیین مسئول در قبال نقص کد، حملات سایبری و خطای الگوریتم ایجاد می کند. مسئولیت برنامه نویس (سازنده ی کد)، پلتفرم میزبان و طرفین قرارداد، نیازمند تدقیق در چارچوب نظریه ی تقصیر، مسئولیت مبتنی بر تضمین ایمنی و مسئولیت ناشی از عمل ثالث است. در پایان، مقاله با مطالعه ی تطبیقی در حقوق اتحادیه اروپا و آمریکا و نیز اسناد بین المللی، پیشنهادهای تقنینی برای قانون گذاری اختصاصی یا اصلاح قوانین موجود در حقوق ایران ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

قرارداد هوشمند ، بلاک چین ، مسئولیت مدنی ، حقوق قراردادها ، حقوق ایران ، خوداجرایی ، امنیت سایبری ، قانون مدنی