تعارضات هوش مصنوعی کیفرگزین با اصول دادرسی عادلانه

تحول شتابان فناوری های نوین، به ویژه در حوزه هوش مصنوعی، مرحله کیفرگزینی را با پرسش های بنیادین روبه رو ساخته است. این مقاله با تکیه بر مبانی حقوق کیفری و دادرسی عادلانه، به تحلیل تعارضات ناشی از به کارگیری سامانه های هوش مصنوعی محور در تعیین مجازات می پردازد. در گام نخست، مفهوم کیفرگزینی هوش مصنوعی محور، کارکرد آن در ارزیابی خطر، پیش بینی تکرار جرم و تحلیل سوابق کیفری و تمایز آن با مدل سنتی تبیین می شود. سپس اصول محوری دادرسی عادلانه در مرحله کیفرگزینی، شامل شفافیت و قابلیت پاسخ گویی، حق دفاع و امکان اعتراض موثر، برابری و منع تبعیض، فردی سازی مجازات و حریم خصوصی، استخراج و چارچوب هنجاری الزام آور آن ها تشریح می گردد. در ادامه، نشان داده می شود که داده محوری و الگوریتم گرایی می تواند به ابهام در منطق تصمیم گیری، بازتولید سوگیری های پنهان، تقلیل پیچیدگی های انسانی به شاخص های آماری، تضعیف نقش قاضی و تهدید حریم خصوصی بینجامد. با این حال، یافته پژوهش حاکی از آن است که با محدود کردن نقش هوش مصنوعی به سطح «تصمیم سازی» مشورتی، الزام به شفافیت و پاسخ گویی الگوریتمی، پیش بینی سازوکارهای اعتراض و نظارت مستقل و التزام به اصول ضرورت و تناسب در گردآوری داده ها، می توان امکان بهره گیری مسئولانه از ظرفیت های این فناوری را در کیفرگزینی، در عین صیانت از تضمین های دادرسی عادلانه، تقویت کرد.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، کیفرگزینی ، دادرسی عادلانه ، شفافیت الگوریتمی ، سوگیری الگوریتمی