چگونه توانستیم مشکل کم رویی و عدم اعتمادبه نفس یکی از دانش آموزان مدرسه را با استفاده از روش های نوین ارتباط با دانش آموزان و به کارگیری فنون روان شناختی رفع کنیم؟

کم رویی، اضطراب اجتماعی و ضعف اعتمادبه نفس از جمله چالش های رفتاری و هیجانی هستند که در دوره ابتدایی می توانند بر مشارکت کلاسی، روابط همسالان، پیشرفت تحصیلی و شکل گیری تصویر مثبت دانش آموز از خود اثر مستقیم بگذارند. این اقدام پژوهی با هدف بررسی و کاهش مشکل کم رویی و عدم اعتمادبه نفس دانش آموزی به نام اسرا در پایه دوم ابتدایی مدرسه شهید کاظمی شهرستان خوی انجام شد. مسئله اصلی پژوهش از آنجا آغاز گردید که اسرا با وجود توانایی های تحصیلی قابل قبول، در فعالیت های گروهی، پاسخ گویی شفاهی، بیان احساسات، برقراری ارتباط با همکلاسی ها و حضور فعال در کلاس دچار تردید، سکوت طولانی، نگرانی از اشتباه و اجتناب از موقعیت های اجتماعی بود. این وضعیت موجب شده بود که توانمندی های واقعی او در فضای آموزشی کمتر دیده شود و فرصت های رشد فردی و اجتماعی او محدود گردد.روش پژوهش حاضر از نوع اقدام پژوهی مدرسه محور و مبتنی بر چرخه تشخیص مسئله، گردآوری شواهد، تحلیل عوامل، طراحی راهکار، اجرای مداخله، مشاهده نتایج و بازنگری بود. جامعه مورد توجه، کلاس دوم ابتدایی با ۲۸ دانش آموز در مدرسه ای با ۶۰۷ دانش آموز بود و تمرکز اصلی پژوهش بر وضعیت رفتاری، ارتباطی و عاطفی اسرا قرار داشت. برای شناخت دقیق تر مسئله، از مشاهده مستقیم رفتار دانش آموز در کلاس، گفت وگوهای غیررسمی با او، بررسی تعاملات او با همسالان، نظرخواهی از خانم لیلا محمدباقرلو، گفت وگو با خانواده و ثبت موقعیت های مرتبط با کم رویی استفاده شد. یافته های اولیه نشان داد که ترس از قضاوت دیگران، نگرانی از اشتباه کردن، تجربه ناکامی در بیان شفاهی، وابستگی عاطفی، نبود جرئت ورزی کافی و ناآشنایی با مهارت های ارتباطی از مهم ترین عوامل موثر بر کاهش اعتمادبه نفس اسرا بوده است.در مرحله اقدام، مجموعه ای از روش های نوین ارتباط با دانش آموزان و فنون روان شناختی تربیتی به کار گرفته شد. این راهکارها شامل ایجاد رابطه عاطفی امن میان معلم و دانش آموز، استفاده از تشویق کلامی هدفمند، تقویت رفتارهای کوچک اما مثبت، گفت وگوی فردی حمایتی، واگذاری مسئولیت های ساده و قابل انجام، مشارکت تدریجی در فعالیت های گروهی، اجرای بازی های آموزشی ارتباطی، استفاده از روش دوست همیار، تمرین جرئت ورزی، تقویت خودگویی مثبت، فرصت دهی برای پاسخ های کوتاه و بدون فشار، کاهش ترس از اشتباه، بازخورد مثبت فوری، نمایش نقش، قصه گویی درمانی و مشارکت کنترل شده در فعالیت های کلاسی بود. در این فرایند تلاش شد به جای اجبار دانش آموز به صحبت کردن، فضای کلاس به محیطی امن، پذیرنده و بدون تمسخر تبدیل شود تا اسرا بتواند به تدریج احساس ارزشمندی و توانمندی بیشتری را تجربه کند.نتایج به دست آمده پس از اجرای راهکارها نشان داد که میزان مشارکت اسرا در فعالیت های کلاسی افزایش یافت و او به تدریج توانست در پاسخ گویی شفاهی، برقراری ارتباط با دوستان، حضور در گروه های کوچک، پذیرش مسئولیت های کلاسی و بیان نیازها و احساسات خود عملکرد بهتری نشان دهد. همچنین نشانه هایی از کاهش اضطراب، افزایش تماس چشمی، بهبود ارتباط با همسالان، کاهش وابستگی به تایید دیگران و رشد اعتمادبه نفس در رفتارهای روزمره او مشاهده شد. نقش حمایت عاطفی معلم، همکاری ارتباط موثر با خانواده و استفاده پیوسته از فنون روان شناختی در موفقیت این اقدام بسیار موثر بود. بر اساس نتایج این اقدام پژوهی می توان گفت که کم رویی دانش آموزان ابتدایی، در صورتی که به موقع شناسایی شود و با روش های علمی، انسانی، تدریجی و مدرسه محور مورد توجه قرار گیرد، قابل کاهش است و می توان زمینه شکوفایی توانایی های فردی و اجتماعی دانش آموزان را فراهم کرد.این پژوهش نشان داد که رفع کم رویی دانش آموز، افزایش اعتمادبه نفس در دانش آموزان ابتدایی، بهبود مهارت های ارتباطی و استفاده از فنون روان شناختی در کلاس درس نیازمند نگاه صبورانه، رابطه محور و غیرتنبیهی است. همچنین تجربه حاضر می تواند برای معلمان دوره ابتدایی، مشاوران مدارس و خانواده ها الگویی کاربردی باشد تا با بهره گیری از ارتباط موثر، تقویت مثبت، مسئولیت دهی تدریجی و آموزش مهارت های اجتماعی، به دانش آموزان کم رو کمک کنند با احساس امنیت بیشتری در محیط مدرسه حضور یابند و ظرفیت های واقعی خود را نشان دهند.