چگونه توانستم با کمک گرفتن از مبانی روان شناختی و همکاران مدرسه، مشکل اضطراب شدید جدایی در یکی از دانش آموزان به نام ابوالفضل را کاهش دهم؟

اضطراب جدایی یکی از چالش های مهم عاطفی و رفتاری در دوره ابتدایی است که در صورت بی توجهی می تواند بر سازگاری دانش آموز با محیط مدرسه، عملکرد تحصیلی، روابط اجتماعی، اعتمادبه نفس و احساس امنیت روانی او اثر منفی بگذارد. این اقدام پژوهی با هدف کاهش اضطراب شدید جدایی در یکی از دانش آموزان پایه دوم ابتدایی به نام ابوالفضل در آموزشگاه شهید هادی آریایی ۳ شهرستان خوی در سال تحصیلی ۱۴۰۵–۱۴۰۴ انجام شد. مسئله اصلی پژوهش از آنجا آغاز شد که ابوالفضل هنگام ورود به مدرسه، جدایی از والدین و حضور در کلاس، نشانه هایی مانند گریه مداوم، بی قراری، چسبندگی شدید به والد، امتناع از ورود به کلاس، نگرانی از نبودن خانواده، کاهش تمرکز، ناتوانی در مشارکت کلاسی و وابستگی بیش از حد به همراهی بزرگسالان را نشان می داد. این وضعیت علاوه بر ایجاد فشار روانی برای دانش آموز، روند یادگیری او و آرامش کلاس دوم ابتدایی با ۲۴ دانش آموز را نیز تحت تاثیر قرار داده بود.روش پژوهش حاضر از نوع اقدام پژوهی مدرسه محور و مبتنی بر چرخه شناسایی مسئله، گردآوری اطلاعات، تحلیل شواهد، طراحی راهکار، اجرای مداخله، مشاهده نتایج و ارزشیابی نهایی بود. برای شناخت دقیق تر مشکل، از مشاهده مستقیم رفتار دانش آموز در موقعیت های مختلف مدرسه، گفت وگو با آموزگار کلاس، تعامل با همکاران مدرسه، بررسی وضعیت حضور و مشارکت دانش آموز، مصاحبه غیررسمی با خانواده و ثبت رفتارهای تکرارشونده استفاده شد. یافته های اولیه نشان داد که اضطراب ابوالفضل بیشتر در لحظه ورود به مدرسه، آغاز کلاس، دور شدن از والد و قرار گرفتن در موقعیت های ناآشنا شدت می یابد. همچنین مشخص شد که واکنش های اطرافیان، شیوه جدایی والد از کودک، میزان اطمینان بخشی محیط مدرسه و نبود برنامه تدریجی برای سازگاری، در تداوم این اضطراب نقش داشته اند.بر اساس مبانی روان شناختی مرتبط با نیاز کودک به امنیت، دلبستگی، تقویت مثبت، شرطی سازی تدریجی، حمایت عاطفی، بازی درمانی ساده، گفت وگوی همدلانه و افزایش احساس شایستگی، مجموعه ای از راهکارهای عملی طراحی و اجرا شد. مهم ترین اقدامات شامل ایجاد رابطه عاطفی امن با دانش آموز، استقبال آرام و بدون اجبار در ابتدای روز، کوتاه و قابل پیش بینی کردن فرآیند خداحافظی والد، سپردن مسئولیت های کوچک و لذت بخش به ابوالفضل در کلاس، استفاده از تشویق کلامی و غیرکلامی، هماهنگی منظم با خانواده، همراهی آموزگار و همکاران مدرسه، فراهم کردن فضای پذیرنده در کلاس، کاهش توجه منفی به رفتارهای اضطرابی، تقویت رفتارهای مستقلانه، استفاده از هم سالان حمایتگر و افزایش تدریجی زمان حضور مستقل دانش آموز در مدرسه بود. این مداخلات به صورت مرحله ای و با در نظر گرفتن ظرفیت عاطفی دانش آموز انجام گرفت تا کودک احساس نکند که به طور ناگهانی از منبع امنیت خود جدا شده است.نتایج حاصل از اجرای اقدامات نشان داد که شدت گریه ها، بی قراری ها و مقاومت ابوالفضل برای ورود به کلاس به تدریج کاهش یافت. او پس از چند مرحله حمایت هدفمند، توانست با آرامش بیشتری وارد مدرسه شود، زمان بیشتری را بدون حضور والد در کلاس بماند، با آموزگار و هم کلاسی ها ارتباط مثبت تری برقرار کند و در فعالیت های کلاسی مشارکت بیشتری نشان دهد. همچنین میزان وابستگی او به حضور دائمی والد کاهش پیدا کرد و نشانه هایی از افزایش اعتمادبه نفس، احساس امنیت، سازگاری اجتماعی و تمرکز در فعالیت های آموزشی مشاهده شد. همکاری همدلانه میان مشاور واحد آموزشی، آموزگار کلاس، مدیر مدرسه، همکاران و خانواده نقش موثری در موفقیت این اقدام پژوهی داشت.بر اساس نتایج به دست آمده می توان گفت که کاهش اضطراب جدایی در دانش آموزان ابتدایی، به ویژه در پایه های پایین تر، نیازمند رویکردی ترکیبی، تدریجی و انسانی است. برخوردهای تنبیهی، سرزنش، مقایسه با دیگر دانش آموزان یا جدا کردن ناگهانی کودک از والدین نه تنها مشکل را حل نمی کند، بلکه می تواند اضطراب را تشدید کند. در مقابل، استفاده از اصول روان شناختی، حمایت عاطفی، ارتباط موثر با خانواده، تقویت رفتارهای مثبت و مشارکت همکاران مدرسه می تواند زمینه ساز کاهش اضطراب، افزایش سازگاری و بهبود کیفیت حضور دانش آموز در مدرسه شود. این اقدام پژوهی نشان داد که مدرسه زمانی می تواند برای کودک به محیطی امن و رشددهنده تبدیل شود که همه عوامل تربیتی با نگاه همدلانه، علمی و منسجم برای حل مسئله همکاری کنند.