مطالعه تطبیقی نشانه شناسی اجتماعی شمایل امام علی(ع) نگاره های دو کتاب سیرالنبی و المظفر

تصویرگری اسلامی همواره فراتر از نقش تزئینی، کارکردی اعتقادی و ایدئولوژیک داشته است. این پژوهش با رویکرد نشانه شناسی اجتماعی به بررسی تطبیقی نگاره های دو نسخه ی مهم سیرالنبی (محصول کارگاه های عثمانی و بازتاب دهنده ی گفتمان اهل سنت) و المظفر (با رویکرد شیعی) می پردازد. موضوعات مشترک همچون شکستن بت های کعبه، نبرد احد و فتح خیبر، مبنای تحلیل قرار گرفته اند. نتایج نشان می دهد که در سیرالنبی، پیامبر اسلام محور اصلی قدسیت و روایت است؛ چهره ی او با پوشش و هاله ی نور نمایش داده می شود و امام علی(ع) بیشتر در نقش یار وفادار بازنمایی می گردد. ترکیب بندی، رنگ و معماری نیز هم خوان با سنت بصری عثمانی است و به تثبیت هویت مذهبی اهل سنت کمک می کند. در مقابل، نگاره های المظفر با تمرکز بر امام علی(ع)، او را در مقام قهرمان اصلی و نماد قدرت الهی معرفی می کنند. صحنه هایی چون کندن در خیبر یا نمایش هاله ی شعله سان پیرامون او، جایگاهی معجزه گون و فراتر از انسان عادی برای وی ترسیم می سازد. این مقایسه نشان می دهد که تصویرگری در سنت های مختلف اسلامی، بازتاب مستقیم باورهای اعتقادی و اجتماعی است و به مثابه «متنی تصویری» در کنار متون نوشتاری عمل می کند. بنابراین، نگاره ها را باید ابزاری موثر در شکل دهی حافظه ی جمعی و تثبیت هویت مذهبی اجتماعی دانست.

کلیدواژه ها:

نشانه شناسی اجتماعی ، نگاره های اسلامی ، سیرالنبی ، المظفر ، امام علی(ع)