مفهوم مردمسالاری بر اساس روش هرمنوتیک در تفکرات سیاسی و اجتماعی حضرت علی (ع) در نهج البلاغه

این مقاله با بهره گیری از روش شناسی هرمنوتیکی ویلهلم دیلتای، به بررسی مفهوم مردمسالاری در اندیشه سیاسی و اجتماعی امام علی (ع) در نهج البلاغه می پردازد و نشان می دهد که اصول بنیادین مردمسالاری مانند عدالت، مشورت و پاسخگویی به طور معناداری در سیره و گفتار آن حضرت انعکاس یافته اند. تحلیل هرمنوتیکی، با تمرکز بر تجربه زیسته امام علی (ع) و بافت تاریخی، خطبه ها و نامه های نهج البلاغه، امکان فهم عمیق تری از رابطه امام با مردم و نقش اخلاق، معنویت و عقلانیت در حکومت داری اسلامی را فراهم می سازد. در این پژوهش، عدالت به مثابه جوهره مشروعیت حکومت، مشورت (شورا) به عنوان تجلی مشارکت مردم و پاسخگویی به عنوان شاخص مسئولیت پذیری حاکم بررسی شده است. همچنین با به چالش کشیدن برخی فرضیات رایج در نظریه های مدرن غربی درباره ناسازگاری اسلام با دموکراسی، نشان می دهد که اندیشه سیاسی امام علی (ع) نه تنها با اصول مردمسالاری در تضاد نیست، بلکه در بسیاری موارد همسویی و هم پوشانی مفهومی دارد. در نهایت، باتکیه بر روش هرمنوتیکی، نتیجه گیری می شود که بازخوانی متون دینی با رویکرد هرمنوتیک و تاریخی می تواند زمینه ساز تولید گفتمان های سیاسی نوینی شود که در عین وفاداری به مبانی اسلامی، با الزامات حکمرانی پاسخ گو و عدالت محور در دنیای معاصر نیز سازگار باشد. این پژوهش به غنای ادبیات نظری در حوزه سیاست اسلامی و مطالعات تطبیقی دموکراسی یاری می رساند.

کلیدواژه ها:

نهج البلاغه ، دموکراسی ، امام علی (ع) ، هرمنوتیک دیلتای ، عدالت سیاسی