چالشهای مسئولیت مدنی ناشی از هوش مصنوعی در حقوق ایران

هوش مصنوعی به عنوان پدیده ای نوین و میان رشته ای با نفوذ گسترده در حوزه های مختلف از جمله پزشکی، حمل و نقل، بانکداری و حتی دادرسی چالش های اساسی جدیدی را در نظام های حقوقی به ویژه در حوزه مسئولیت مدنی ایجاد کرده است. ویژگی هایی همچون خودآموزی، تصمیم گیری مستقل، پیچیدگی الگوریتم ها و عدم شفافیت فرایند تصمیم سازی سبب شده است که اعمال قواعد سنتی مسئولیت مدنی، به ویژه مسئولیت مبتنی بر تقصیر با دشواری های جدی مواجه شود. این پژوهش با رویکردی توصیفی تحلیلی و با تکیه بر منابع کتابخانه ای به بررسی مبانی و چالش های مسئولیت مدنی ناشی از هوش مصنوعی در حقوق ایران پرداخته است. در این راستا نظریه های مختلف مسئولیت از جمله مسئولیت مبتنی بر تقصیر، مسئولیت محض، استناد عرفی مسئولیت، اشتراکی، مسئولیت نیابتی و اعطای شخصیت حقوقی به هوش مصنوعی مورد تحلیل قرار گرفته است. یافته های تحقیق نشان می دهد که قواعد سنتی مسئولیت مدنی در حقوق ایران اگرچه در برخی موارد با تفسیر موسع قابلیت انطباق با خسارات ناشی از هوش مصنوعی را دارند اما به دلیل مشکلاتی نظیر احراز تقصیر، اثبات رابطه سببیت و قابلیت پیش بینی ضرر پاسخگوی تمامی ابعاد این پدیده نوظهور نیستند. از این رو، اتخاذ رویکردهای ترکیبی، بهره گیری از سازوکارهایی نظیر بیمه اجباری و بازاندیشی در سیاست گذاری تقنینی می تواند نقش موثری در جبران خسارت زیان دیدگان و ایجاد تعادل میان حمایت از حقوق اشخاص و توسعه فناوری ایفا کند.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، مسئولیت مدنی ، تقصیر ، مسئولیت محض ، استناد عرفی ، حقوق ایران