نقش خصومت شخصی شهود در تولید بی عدالتی کیفری

قضایی بی عدالتی کیفری از مهمترین چالشهای نظامهای دادرسی معاصر است که می تواند به تضییع حقوق افراد، صدور احکام نادرست و تضعیف اعتماد عمومی به عدالت قضایی منجر شود. در این میان، نقش عوامل انسانی در فرآیند اثبات جرم به ویژه شهادت شهود اهمیت ویژه ای دارد. یکی از عوامل کمتر واکاوی شده اما تاثیرگذار در این حوزه خصومت شخصی شهود است؛ وضعیتی که در آن وجود دشمنی، تعارض منافع یا پیشینه اختلاف میان شاهد و یکی از طرفین دعوا می تواند موجب سوگیری در شهادت دهی و در نهایت انحراف تصمیم از مسیر عدالت شود. این پژوهش با هدف تحلیل نقش خصومت شخصی شهود در تولید بی عدالتی کیفری با بهره گیری از روش تحلیلی توصیفی و کیفی انجام شده و داده ها از طریق مطالعه متون فقهی امامیه، قوانین کیفری ایران، رویه های قضایی و یافته های جرم شناسی و روانشناسی حقوقی گردآوری شده است. نتایج تحقیق نشان می دهد که هر چند حقوق موضوعه ایران و فقه امامیه ظرفیت های نظری لازم برای رد یا تضعیف شهادت خصمانه را دارا هستند اما در عمل فقدان معیارهای شفاف و ارزیابی دقیق انگیزه های شهود می تواند زمینه ساز بروز خطای قضایی و بی عدالتی کیفری شود. یافته های پژوهش همچنین بیانگر آن است که خصومت شخصی شهود، از منظر فقهی، حقوقی و جرم شناختی یک عامل خطر جدی در فرآیند دادرسی کیفری محسوب می شود و بی توجهی به آن می تواند اصل بی طرفی دادرسی و عدالت قضایی را مخدوش سازد. در پایان مقاله بر ضرورت اتخاذ راهکارهای تقنینی، قضایی و سیاست جنایی برای شناسایی و مهار اثر خصومت شخصی شهود در نظام عدالت کیفری تاکید می کند.

کلیدواژه ها:

خصومت شخصی ، شهادت شهود ، بی عدالتی ، کیفری ، خطای قضایی ، عدالت کیفری