بررسی وضعیت همدان از دیدگاه سفرنامه اولیاء چلبی محمود مهمان نواز

سفرنامه ها از منابع ارزشمند برای شناخت وضعیت تاریخی، فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی ایران در دوره های گذشته به شمار می آیند. مطالعه سفرنامه ها به عنوان اسنادی میان رشته ای میان تاریخ، جغرافیا، مردم شناسی و ادبیات، امکان بازسازی جنبه هایی از حیات اجتماعی و فرهنگی شهرهای ایرانی را فراهم می سازد. در میان این آثار، «سفرنامه اولیاء چلبی» جایگاهی ویژه دارد، زیرا این سیاح اهل عثمانی، برخلاف اکثریت سفرنامه های دیگر در آن دوره، یک شخص مسلمان و تقریبا هم فرهنگ مردم ایران بوده که در عصر صفویه از ایران دیدن کرده است. گرچه چلبی درباره توابع همدان مانند نهاوند و درگزین مطالب ارزشمندی ارائه نموده اما پژوهش حاضر صرفا به بررسی گزارش چلبی درباره شهر همدان می پردازد. این پژوهش ضمن تحلیل روایت های تاریخی، جغرافیایی، اجتماعی و اقتصادی چلبی، به نقد دقت و اعتبار این گزارش ها نیز توجه دارد. یافته ها نشان می دهد که چلبی اگرچه در توصیف جغرافیای طبیعی و زیبایی های اقلیمی همدان دقت و جزئی نگری قابل توجهی داشته است، اما در ارائه داده های تاریخی دچار اشتباه، اغراق و جانبداری سیاسی به نفع دولت عثمانی شده است. با این حال، اثر او یکی از معدود منابع غیرایرانی است که تصویری نسبتا جامع از همدان دوره صفوی ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

همدان ، اولیاء چلبی ، صفویه ، عثمانی ، سفرنامه