نقش هوش مصنوعی در تحول مسئولیت مدنی در حقوق خصوصی

تحولات گسترش روزافزون فناوری های مبتنی بر هوش مصنوعی در حوزه های مختلف زندگی اجتماعی و اقتصادی، نظام حقوقی را با چالش های نوینی در زمینه مسئولیت مدنی مواجه کرده است. در حقوق خصوصی، قواعد سنتی مسئولیت مدنی عمدتا بر رفتار انسانی، تقصیر شخصی و قابلیت پیش بینی نتایج اعمال استوار است، در حالی که سامانه های هوشمند با قابلیت یادگیری و تصمیم گیری مستقل، تعیین عامل ورود زیان و انتساب مسئولیت را با ابهام روبه رو می سازند. این موضوع به ویژه در حوزه هایی مانند خودروهای خودران، خدمات پزشکی هوشمند و پلتفرم های دیجیتال اهمیت بیشتری پیدا می کند.هدف پژوهش حاضر بررسی نقش هوش مصنوعی در تحول مبانی مسئولیت مدنی در حقوق خصوصی و تحلیل چالش های ناشی از آن با ارائه راهکارهای حقوقی مناسب است. این پژوهش با روش توصیفی–تحلیلی و با بهره گیری از منابع کتابخانه ای و مطالعات تطبیقی انجام شده است. یافته ها نشان می دهد که ورود فناوری های هوشمند موجب تغییر در مفاهیم سنتی تقصیر، رابطه سببیت و انتساب مسئولیت شده و در برخی موارد، تعیین مسئول واقعی زیان را دشوار می کند. در نتیجه، گرایش به نظریه هایی مانند مسئولیت محض، مسئولیت مبتنی بر خطر و توزیع ریسک، به عنوان راهکارهای مناسب در نظام های حقوقی مختلف مطرح شده است. در مجموع، هوش مصنوعی علاوه بر ایجاد چالش برای نظام مسئولیت مدنی، زمینه تحول و بازنگری در قواعد سنتی این حوزه را فراهم کرده است و نظام حقوقی ایران نیز ناگزیر از توجه به این تحولات و تدوین مقررات متناسب با فناوری های نوین خواهد بود.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، مسئولیت مدنی ، حقوق خصوصی ، مسئولیت مبتنی بر خطر ، فناوری های نوین ، انتساب مسئولیت