تحلیل جایگاه نقشه برداری معابر در طرح تفصیلی جدید اراک: گذار از رویکرد خودرو محور به شبکه ای هوشمند و انسان محور

شبکه معابر شهری به عنوان یکی از مهم ترین ارکان ساختار کالبدی فضایی شهرها، نقش تعیین کننده ای در تحقق اهداف توسعه پایدار، کیفیت زندگی شهروندی و کارایی نظام حمل ونقل ایفا می کند. شهر اراک به عنوان یکی از کلانشهرهای صنعتی کشور، در دهه های اخیر با معضلات متعددی از جمله تراکم ترافیکی، آلودگی هوا، نفوذپذیری محدود در بافت های میانی و ناکارآمدی شبکه معاصر مواجه بوده است. تصویب طرح تفصیلی جدید اراک در بهمن ماه ۱۳۹۹، نقطه عطفی در نگرش به معابر شهری محسوب می شود؛ چراکه برای نخستین بار رویکرد «خودرو محوری» را که در طرح های پیشین (به ویژه طرح تفصیلی ۱۳۸۳) غالب بود، به چالش کشیده و بر مفاهیمی چون شبکه ای هوشمند، اولویت دهی به حمل ونقل پاک و بازآفرینی انسان محور معابر تاکید کرده است. مقاله حاضر با روش تحقیق ترکیبی (کمی کیفی) و با بهره گیری از مطالعات اسنادی، تحلیل محتوای طرح تفصیلی و پیمایش میدانی نمونه ای از معابر کلیدی اراک، به تحلیل جایگاه معابر در این سند بالادستی می پردازد. یافته ها نشان می دهد که اگرچه طرح تفصیلی جدید گفتمان غالب را به سمت انسان محوری تغییر داده، اما شکاف معناداری میان مفاد نظری طرح (ضوابط و احکام هوشمندساز) و ظرفیت اجرایی آن در بافت موجود (به ویژه در معابر با عرض کمتر از ۱۰ متر) وجود دارد. همچنین، گذار از خودرو محوری بدون طراحی شبکه مکمل معابر برای عابران پیاده و دوچرخه، به افزایش تقاضای سفرهای کوتاه با خودروی شخصی دامن زده است. در پایان، راهبردهایی برای تحقق عملیاتی رویکرد انسان محور و هوشمند در شبکه معابر اراک ارائه می شود.

کلیدواژه ها:

معابر شهری ، طرح تفصیلی اراک ، شهر هوشمند ، انسان محوری ، خودرو محوری ، بازآفرینی معابر.