چالش های ساختاری و عملیاتی برنامه ریزی شهری در کلان شهر اراک

کلان شهر اراک به عنوان یکی از مهم ترین قطب های صنعتی ایران و خاورمیانه، با الگویی شتاب زده از توسعه فیزیکی روبرو بوده است. چالش بنیادین در برنامه ریزی این شهر، تضاد عمیق میان «هویت صنعتی» و «کیفیت زندگی شهری» است. هدف این پژوهش، کالبدشکافی موانع موجود در مسیر تحقق طرح های توسعه شهری اراک و شناسایی چالش هایی است که مانع از تبدیل شدن این شهر به یک محیط انسان محور و زیست پذیر شده اند. ما در این مقاله به دنبال پاسخ به این پرسش هستیم که چرا علیرغم تدوین طرح های جامع و تفصیلی متعدد، اراک همچنان با بحران های زیرساختی، ترافیکی و زیست محیطی دست وپنجه نرم می کند. ضرورت این تحقیق از آنجا ناشی می شود که اراک به دلیل محصور بودن میان کوهستان و تالاب میقان و همچنین استقرار صنایع بزرگ، دارای یک «اکوسیستم حساس» است. در این مقاله، از نظریه های «حق بر شهر» و «شهرسازی پایدار» برای تحلیل وضعیت موجود استفاده شده است. این پژوهش بر پایه روش توصیفی-تحلیلی استوار است. داده های مورد نیاز از طریق مطالعات کتابخانه ای، بررسی اسناد بالادستی (طرح جامع ۱۳۹۸)، تحلیل نقشه های کاربری اراضی و مشاهدات میدانی گردآوری شده است. همچنین پارامترهای آلایندگی و شاخص های تراکم جمعیت در محلات مختلف اراک به عنوان متغیرهای کلیدی مورد واکاوی قرار گرفته اند. تحلیل اولیه نشان می دهد که چالش های برنامه ریزی در اراک در چهار لایه اصلی طبقه بندی می شوند.چالش زیست محیطی: تداخل پهنه های صنعتی با بافت های مسکونی و تخریب باغات کرهرود و سنجان. چالش کالبدی-هویتی: زوال تدریجی مرکز تاریخی شهر و غلبه معماری بی هویت در مناطق توسعه یافته جدید. چالش حرکتی: بن بست در سیستم حمل ونقل عمومی و حاکمیت مطلق خودروهای شخصی در معابر اصلی. چالش مدیریتی: نبود مدیریت یکپارچه شهری و عدم تطابق بودجه های تخصیصی با اولویت های طراحی شهری. نتایج اولیه حاکی از آن است که راهکار خروج از بن بست فعلی، گذار از «برنامه ریزی کالبدی صرف» به سمت «برنامه ریزی راهبردی مشارکت محور» است. این مقاله در بخش های آتی خود، مدل های بومی برای اصلاح مبلمان شهری، احیای کریدورهای پیاده و بهسازی زیرساخت های سبز اراک را ارائه خواهد داد تا بستری امن و باکیفیت برای نسل های آینده شهر فراهم شود.

کلیدواژه ها:

برنامه ریزی کلان شهری اراک (Arak Metropolitan Planning) ، اراک (arak) ، طرح های کاغذی (Paper designs)