عرف حرفه ای و تعیین استاندارد مراقبت در پروژه های عمرانی (با ارائه الگوی چهارمرحله ای ارزیابی قضایی و مهندسی)

تعیین «استاندارد مراقبت» در پروژه های عمرانی، به دلیل ماهیت تخصصی، چندعاملی و پرریسک این فعالیت ها، یکی از چالش های اساسی مسئولیت حرفه ای در حقوق ایران است. در بسیاری از دعاوی عمرانی، مقررات قانونی و شروط قراردادی به تنهایی معیار روشنی برای سنجش رفتار پیمانکار یا مهندس ناظر ارائه نمی کنند و تشخیص رفتار متعارف متخصص عملا به ارزیابی عرف حرفه ای وابسته می شود؛ افزون بر این، بررسی سازوکارهای نوین حل اختلاف در پروژه های عمرانی نشان می دهد که مراجع تخصصی غیرقضایی، به ویژه هیئت های حل اختلاف درون پروژه ای، نقش موثری در تبیین عرف حرفه ای و تعیین مصداق استاندارد مراقبت متخصصان ایفا می کنند. با این حال، کارکرد عرف در این حوزه غالبا به صورت موردی و پراکنده و بدون چارچوب تحلیلی منسجم به کار گرفته شده است. مسئله اصلی پژوهش حاضر آن است که عرف حرفه ای چگونه و بر اساس چه سازوکاری می تواند به معیار نظام مند و قابل استناد قضایی برای تعیین استاندارد مراقبت تبدیل شود. این مقاله با روش توصیفی–تحلیلی و با اتکا به مبانی فقهی (تعدی و تفریط، تسبیب، غرور و لاضرر)، قواعد مسئولیت مدنی و بهره گیری هدفمند از تحلیل تطبیقی در حقوق انگلستان، فرانسه و الگوی قراردادی فیدیک، به تبیین و نظام مند سازی نقش عرف حرفه ای در تعیین رفتار متخصص متعارف می پردازد. نوآوری پژوهش در ارائه «الگوی چهارمرحله ای ارزیابی قضایی و مهندسی» برای استخراج استاندارد مراقبت از عرف حرفه ای است که کارآمدی آن از طریق انطباق با یک رای واقعی از محاکم آزمون می شود. در نهایت، چک لیستی کاربردی در ضمیمه ارائه می شود تا امکان احراز مرحله مند رعایت یا نقض استاندارد مراقبت برای قضات و کارشناسان رسمی فراهم گردد.

کلیدواژه ها:

عرف حرفه ای ، استاندارد مراقبت ، مسئولیت مدنی ، دعاوی عمرانی ، کارشناس رسمی.