پویایی تاریخ آگاهی انسان: بازخوانی دوره محوری یاسپرس در پرتو منطق دیالکتیک هگل

دوره محوری، عصری کلیدی پیش از میلاد مسیح در تاریخ رشد آگاهی انسان و گشودگی او به سوی فهمی ژرف تر از حقیقت وجود خویش، یعنی اگزیستانس، است که کارل یاسپرس، فیلسوف اگزیستانسیالیست آلمانی، در قرن بیستم آن را مطرح کرد. این برهه تاریخی تاکنون از دیدگاه های گوناگون واکاوی شده است، اما فرایند رشد آگاهی در آن، از منظر منطق حرکتی دیالکتیکی هگل، فیلسوف ایده آلیست آلمانی قرون هجدهم و نوزدهم میلادی، چندان مورد توجه قرار نگرفته است. این مسئله، زمینه نوعی خلا پژوهشی در مطالعه دوره موردنظر را فراهم کرده و از همین جهت، انجام یک بازخوانی و مطالعه تطبیقی از آن بر پایه مبانی دو فیلسوف یادشده را حائز اهمیت می سازد. پژوهش حاضر، با گردآوری داده ها از منابع کتابخانه ای و با رویکردی توصیفی تحلیلی و تطبیقی، با هدف مطالعه و بازخوانی دوره محوری در فلسفه تاریخ کارل یاسپرس در پرتو منطق دیالکتیکی فلسفه هگل انجام گرفته است. یافته های پژوهش نشان می دهد که با وجود دشواری بسیار در بازخوانی دوره محوری به عنوان لحظه ای دیالکتیکی در تاریخ آگاهی بشر، به سبب اختلافات بنیادین میان فلسفه وجودی کارل یاسپرس و فلسفه نظام مند و عقلانی هگل، می توان نگاهی دیالکتیکی به رخدادهای دوره محوری داشت؛ مشروط بر آنکه دیالکتیک در این زمینه به معنای بروز گسست و تعارض در زندگی انسان در جهان اساطیری، پرسش نقادانه از محدودیت های این جهان، نفی بخش هایی از جهان پیشین بدون نابودی کلیت آن، و ارتقا به سطحی نوین از خودفهمی فهمیده شود؛ سطحی که ناظر به گشودگی امکانات پیش روی انسان و تصمیم های او در مسیر تحقق آگاهانه تر اگزیستانس و نیل به امر متعالی است. از این منظر، چنین بازخوانی ای امری امکان پذیر و تفسیری موجه به نظر می رسد.

کلیدواژه ها:

تاریخ آگاهی ، دوره محوری ، کارل یاسپرس ، دیالکتیک هگل ، فلسفه تاریخ