گویایی و زایایی نظام اسمی در گلستان سعدی

گلستان سعدی، یکی از برجسته ترین آثار نثر فارسی در قرن هفتم هجری، از دیرباز مورد توجه ادیبان و زبان شناسان بوده است. این مقاله با هدف بررسی انواع اسم در گلستان سعدی و تبیین شباهت ها و تفاوت های آن با فارسی معاصر نگاشته شده است. پرسش اصلی پژوهش آن است که ساختمان اسم در گلستان سعدی چگونه بوده و مقولاتی همچون شمار، معرفگی، نکره و وابسته پذیری در این اثر به چه شکلی ظاهر شده است. روش تحقیق توصیفی و گردآوری داده ها به شیوه کتابخانه ای انجام شده است. نگارنده با استخراج نمونه های متعدد از سراسر گلستان، اسم ها را از جنبه های گوناگون شامل ساخت (ساده، مشتق، مرکب، مشتق مرکب)، شمار (مفرد، جمع، اسم جمع، مثنی)، معرفگی و نکره، انواع مصدر، و وابسته های پیشین (شاخص، صفت اشاره، صفت پرسشی، صفت مبهم، صفت شمارشی، صفت عالی) مورد بررسی قرار داده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که نظام اسمی در گلستان سعدی از زایایی و گویایی بالایی برخوردار است. نشانه های جمع «ان»، «ها»، «ات» و جمع های مکسر عربی هر کدام در جای خود به کار رفته اند. اسم های معرفه با هفت شیوه و اسم های نکره عمدتا با «ی» نکره ساخته شده اند. وابسته های پیشین نیز تنوع قابل توجهی دارند. از مهم ترین نتایج پژوهش این است که مقولات دستوری مرتبط با اسم در گلستان سعدی تفاوت چندانی با فارسی معاصر ندارند و همین پیوستگی زبانی، یکی از دلایل ماندگاری این اثر و ارتباط مخاطب امروزی با آن است.

کلیدواژه ها:

گلستان سعدی ، اسم ، جمع سازی ، معرفه و نکره ، وابسته های پیشین ، زبان شناسی تاریخی