خانواده در گذار تاریخ: مروری تطبیقی بر سه گفتمان ایران باستان، ایران اسلامی و غرب

جایگاه نهاد خانواده به عنوان هسته اولیه و بنیادین جامعه، در طول تاریخ دستخوش تحولات مفهومی، ساختاری و کارکردی گسترده شده است. خانواده در ایران دوران باستان به عنوان بنیادی ترین نهاد اجتماعی، از جایگاهی رفیع و مقدس برخوردار بوده است. این نهاد تنها کانون تولید مثل نبود، بلکه هسته اصلی تشکیل دهنده جامعه و حافظ نظم اخلاقی و دینی مبتنی بر آموزه های زرتشت به شمار می رفت. ورود اسلام به ایران نقطه عطفی در تاریخ اجتماعی این سرزمین بود که بر نهاد بنیادین خانواده تاثیری ژرف و ماندگار نهاد. این تحول، تنها در تغییر برخی قوانین نبود، بلکه متضمن دگرگونی در مبانی فلسفی، ساختار درونی و کارکردهای اجتماعی خانواده نیز بود. ورود اسلام به ایران، نهاد خانواده را از ساختار پدرسالار و گسترده دوره ساسانی، به سمت الگویی متوازن تر بر پایه آموزه های قرآنی و سنت نبوی سوق داد. مبانی خانواده در این دوره ریشه در اصول اسلامی همچون توحید، عدل و کرامت انسانی داشت. نظام لیبرال دموکراسی غربی که بر پایه اصول فردگرایی، آزادی فردی و محدودیت دخالت دولت در امور خصوصی بنیاد نهاده شده، جایگاه خانواده را به عنوان یک نهاد اختیاری و مشروط به حقوق شخصی بازتعریف کرده است. پژوهش حاضر می کوشد به روش توصیفی-تحلیلی با رویکرد تطبیقی و با تکیه بر منابع کتابخانه ای و تمرکز بر مبانی، ساختار و کارکردهای نهاد خانواده به واکاوی تطبیقی جایگاه این نهاد در سه دوره تاریخی مذکور بپردازد.

کلیدواژه ها:

خانواده ، ایران باستان ، اسلام ، لیبرال دموکراسی ، غرب.