سبز شگفت انگیز: بسط بوم شناختی تردید تودوروفی در افسانه های تالکین و شاهنامه فردوسی

تعریف کلاسیک تزوتان تودوروف از ژانر شگفت انگیز (fantastique) بر تردید خواننده میان تبیین طبیعی و فراطبیعی برای یک رویداد استوار است. این مقاله مقوله فرعی جدیدی با عنوان «بوم شگفت انگیز» (eco fantastic) پیشنهاد می کند که در آن تردید نه بر سر اشباح و جادو، که بر سر وضعیت هستی شناختی خود طبیعت است: آیا جهان طبیعی صرفا صحنه ای منفعل و مکانیکی برای کنش انسانی است، یا حضوری فعال، ذی شعور و حتی فاعل منشا؟ این مقاله استدلال می کند که هم افسانه نگاری جی. آر. آر. تالکین و هم شاهنامه فردوسی با ارائه جنگل ها، درختان و چشم اندازهایی که از تفسیر قطعی سر باز می زنند، این شیوه بوم شگفت انگیز را به طور عامدانه پرورش می دهند. از طریق تحلیل جنگل کهن، جنگل فنگورن، بید پیر و سرنوشت بی فرجام آنت وایف ها در آثار تالکین نشان داده می شود که خواننده میان خوانشی طبیعت گرایانه (پوشش گیاهی خطرناک اما بی جان) و خوانشی جان باورانه (طبیعت به مثابه عاملی اراده مند، کینه توز یا سوگوار) معلق می ماند. به گونه ای مشابه، با بررسی داستان درخت سخنگوی اسکندر، جنگل های افسانه ای مازندران، سرو کاشمر و هفت خان رستم در شاهنامه، راهبردی موازی آشکار می شود: متن از تصمیم گیری درباره اینکه این پدیده های طبیعی صرفا نمادین اند یا واقعا فاعل منشا، خودداری می کند. تحلیل تطبیقی ابزاری ادبی فرافرهنگی را آشکار می سازد که انسان محوری را به چالش می کشد و شگفتی بوم شناختی را برمی انگیزد. این مقاله همچنین کاربردهای آموزشی در روان شناسی مثبت گرا را پیشنهاد می دهد.

کلیدواژه ها:

بوم شگفت انگیز ، تودوروف ، تالکین ، شاهنامه ، نقد بوم گرا ، تردید