مروری بر کاربرد سواد هوش مصنوعی در برنامه ریزی آموزشی

با توجه به گسترش روزافزون فناوری های هوشمند در حوزه آموزش، ضرورت بازتعریف شایستگی های مورد نیاز برنامه ریزان آموزشی و حرکت به سمت رویکردهای داده محور و هوشمند بیش از پیش احساس می شود. در این راستا، پژوهش حاضر تلاش کرد تا کاربردهای سواد هوش مصنوعی در برنامه ریزی آموزشی و تبیین نقش و جایگاه آن در بهبود فرآیندهای تصمیم گیری آموزشی بود مورد بررسی و تحلیل قرار دهد. این پژوهش از نظر ماهیت، کیفی و از نظر روش، توصیفی–مروری نظام مند است. داده ها از طریق بررسی اسناد، مقالات علمی و منابع معتبر داخلی و خارجی گردآوری شدند و با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی و رویکرد ترکیب تفسیری مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. نمونه گیری به صورت هدفمند و بر اساس معیارهای ارتباط موضوعی، اعتبار علمی و به روز بودن منابع انجام شد. در نهایت، داده های استخراج شده در قالب مقوله ها و مضامین اصلی طبقه بندی و تحلیل شدند. یافته های پژوهش نشان داد که سواد هوش مصنوعی دارای ابعاد شناختی، داده ای، الگوریتمی، انتقادی و اخلاقی است و در تمامی مراحل برنامه ریزی آموزشی شامل نیازسنجی، طراحی برنامه درسی، ارزشیابی، مدیریت آموزشی و توسعه حرفه ای معلمان نقش اساسی ایفا می کند. همچنین نتایج نشان داد که بهره گیری از هوش مصنوعی موجب ارتقای دقت تصمیم گیری، شخصی سازی آموزش، پیش بینی روندهای یادگیری و بهینه سازی فرآیندهای آموزشی می شود. با این حال، چالش هایی نظیر سوگیری الگوریتمی، شکاف دیجیتال، کمبود سواد تخصصی و وابستگی فناورانه نیز شناسایی شد. بنابراین، نتایج پژوهش بیانگر آن است که سواد هوش مصنوعی نه یک مهارت حاشیه ای، بلکه یک شایستگی بنیادین در برنامه ریزی آموزشی عصر دیجیتال محسوب می شود. این سواد می تواند زمینه ساز تحول در نظام آموزشی و حرکت به سمت آموزش هوشمند، عادلانه و مبتنی بر داده باشد. بنابراین، توسعه آن در میان برنامه ریزان آموزشی، معلمان و سیاست گذاران آموزشی ضرورتی اجتناب ناپذیر برای ارتقای کیفیت نظام های آموزشی در آینده به شمار می رود.

کلیدواژه ها:

سواد هوش مصنوعی ، برنامه ریزی آموزشی.