تحلیل سامانه آبیاری قنات های سکونت گاه های فلات شرقی ایران در دوره هخامنشی و نقش آن در سازمان های فضایی آن با فناوری پایدار نمونه موردی ( قنات قصبه گناباد در ایران)

سامانه های آبیاری قنات به عنوان یکی از مهم ترین دستاوردهای فناوری بومی ایران باستان، نقشی اساسی در شکل گیری و پایداری سکونت گاه های فلات مرکزی ایران ایفا کرده اند. در دوره هخامنشی، بهره گیری آگاهانه از این فناوری نه تنها امکان استقرار پایدار در محیط های خشک و نیمه خشک را فراهم ساخت، بلکه در سازمان دهی فضایی، جهت گیری کالبدی و توزیع عملکردهای سکونت گاهی نیز تاثیرگذار بوده است. پژوهش حاضر با تمرکز بر قنات قصبه گناباد، به تحلیل رابطه میان سامانه آبیاری و سازمان فضایی سکونت گاه های وابسته به آن می پردازد و قنات را به مثابه یک فناوری فضاساز مورد بازخوانی قرار می دهد. نتایج پژوهش نشان می دهد که ساختار خطی و زیرسطحی قنات، الگوی استقرار سکونت گاه، نحوه توزیع فضاهای مسکونی و کشاورزی، و پایداری زیست محیطی منطقه را به طور مستقیم تحت تاثیر قرار داده و نوعی هم پیوندی میان فناوری، اقلیم و سازمان فضایی ایجاد کرده است.روش تحقیق در این پژوهش توصیفی–تحلیلی و تاریخی–تفسیری است که داده ها از طریق مطالعات اسنادی و کتابخانه ای گردآوری شده و با تحلیل کالبدی–فضایی قنات قصبه گناباد و تطبیق آن با ویژگی های سکونت گاهی دوره هخامنشی مورد بررسی قرار گرفته اند

کلیدواژه ها:

قنات ، قنات قصبه گناباد ، دوره هخامنشی ، سازمان فضایی سکونت گاه ها ، فناوری پایدار ، فلات مرکزی ایران