دیالکتیک فرهنگ و معماری؛ بازخوانی نشانه شناختی الگوهای فضایی معماری بومی

فرهنگ به مثابه بستر زایش معماری، نقشی محوری در شکل گیری محیط مصنوع ایفا می کند. معماری در هر جامعه بازتابی از ساختارهای فرهنگی، اجتماعی و جهان بینی حاکم بر آن جامعه است. فضاهای معماری تنها پاسخ هایی کالبدی به نیازهای عملکردی انسان نیستند، بلکه بستری برای بروز هویت فرهنگی، شیوه زیست، روابط اجتماعی و نظام ارزشی جامعه به شمار می روند. معماری بومی ایران طی قرن ها متناسب با فرهنگ، اقلیم و ساختار اجتماعی جامعه ایرانی شکل گرفته و توانسته است میان انسان، محیط و طبیعت تعادلی پایدار ایجاد کند. با این حال معماری معاصر ایران تحت تاثیر جهانی شدن، الگوهای فراملی و اقتصادمحوری بخش مهمی از هویت فرهنگی خود را از دست داده است. پژوهش حاضر با هدف بررسی رابطه فرهنگ و معماری و تحلیل نقش فرهنگ در شکل گیری معماری بومی ایران و تبیین راهکارهای تزریق آن به مسکن معاصر با رویکرد پژوهش توصیفی تحلیلی و مبتنی بر مطالعات کتابخانه ای و اسنادی انجام شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد معماری بومی از طریق عناصر فضایی معماری بومی همچون حیاط مرکزی، سلسله مراتب فضایی، درون گرایی، پیش ورودی، هشتی، مرزبندی عرصه های خصوصی-عمومی و فضاهای نیم باز که ریشه در ساختار فرهنگی جامعه ایرانی دارد توانسته هویت فرهنگی ساکنان را تقویت کرده و حذف این مولفه ها در معماری امروز موجب کاهش حس تعلق، افت کیفیت فضایی و بحران هویت شده است. بازتعریف این الگوها در مسکن معاصر می تواند هویت فرهنگی را بهبود بخشد. در نهایت پژوهش بر ضرورت بازخوانی مولفه های فرهنگی معماری بومی و بازتعریف آن ها در قالب نیازهای معاصر تاکید می کند.

کلیدواژه ها:

معماری بومی ، فرهنگ ، هویت ، مسکن معاصر