عوامل موثر بر افت انگیزه ی تحصیلی در دوران تعطیلی مدارس و راهکارهای ارتقای آن

پژوهش حاضر با هدف شناسایی عوامل موثر بر افت انگیزه ی تحصیلی دانش آموزان در دوران تعطیلی مدارس و ارائه راهکارهای عملی برای ارتقای آن انجام شده است و در این راستا، با بهره گیری از روش تحقیق آمیخته (کیفی-کمی) از نوع اکتشافی متوالی، ابتدا با استفاده از مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۲۵ نفر از معلمان، والدین و دانش آموزان دارای تجربه تعطیلی طولانی مدت، عوامل موثر بر افت انگیزه شناسایی و سپس با استفاده از پرسشنامه ای که بر اساس یافته های بخش کیفی طراحی شده بود، داده ها از نمونه ای متشکل از ۳۵۰ دانش آموز مقطع متوسطه اول در شهر تهران جمع آوری و با استفاده از روش های آماری توصیفی و استنباطی تحلیل گردید. یافته های پژوهش نشان می دهد که هشت عامل اصلی شامل کاهش تعاملات اجتماعی و عاطفی، عدم ساختار و نظم روزانه، ضعف در خودتنظیمی و مدیریت زمان، افزایش استفاده از رسانه های اجتماعی و بازی های آنلاین، کاهش بازخورد و نظارت معلم، اضطراب و استرس ناشی از تعطیلی و عدم اطمینان، فقدان محیط فیزیکی مناسب یادگیری در خانه، و کاهش انگیزه والدین و حمایت آن ها، به ترتیب اهمیت، بیشترین سهم را در افت انگیزه تحصیلی دانش آموزان در دوران تعطیلی مدارس دارند و این عوامل، در مجموع ۶۸ درصد از واریانس افت انگیزه تحصیلی را تبیین می کنند. نتایج پژوهش حاکی از آن است که تعطیلی طولانی مدت مدارس، با حذف ساختارهای حمایت کننده و انگیزشی محیط مدرسه، دانش آموزان را در معرض کاهش شدید انگیزه درونی، افزایش بی انگیزگی، کاهش عملکرد تحصیلی و افزایش رفتارهای مخرب نظیر اهمال کاری و فرار از تکالیف قرار می دهد و در این میان، دانش آموزان با سطح پایین خودتنظیمی، دانش آموزان خانواده های کم درآمد و دانش آموزانی که از حمایت عاطفی و نظارتی کافی برخوردار نیستند، بیشترین آسیب را متحمل می شوند. همچنین تحلیل یافته ها نشان می دهد که راهکارهای موثر برای ارتقای انگیزه در دوران تعطیلی شامل ایجاد ساختار و برنامه روزانه منظم، برقراری ارتباط مستمر معلم با دانش آموزان از طریق بسترهای مجازی، ارائه بازخورد مثبت و تشویق کننده، طراحی تکالیف جذاب و خلاقانه، مشارکت فعال والدین در فرایند یادگیری، آموزش مهارت های خودتنظیمی به دانش آموزان، و استفاده از رویکردهای بازی محور و پروژه محور در آموزش می باشند. در پایان، پیشنهادهایی نظیر طراحی بسته های آموزشی خودتنظیمی، توانمندسازی والدین، توسعه پلتفرم های تعاملی، تدوین دستورالعمل های مدیریت تعطیلی، و ایجاد سیستم های پشتیبانی روان شناختی ارائه شده است تا بتوان با مدیریت موثر تعطیلی ها، از افت انگیزه تحصیلی جلوگیری کرده و کیفیت یادگیری را در شرایط بحرانی حفظ نمود

کلیدواژه ها:

افت انگیزه تحصیلی ، تعطیلی مدارس ، خودتنظیمی ، آموزش مجازی ، بحران های آموزشی