نقش نهاد آموزش و پرورش در تحولات فرهنگی جامعه

نهاد آموزش و پرورش، اصلی ترین ابزار مهندسی این فرهنگ و پلی است که میان «گذشته ی تاریخی» و «آینده ی آرمانی» یک ملت اتصال برقرار می کند. در واقع، مدرسه تنها مکانی برای یادگیری الفبا و اعداد نیست، بلکه نخستین محیطی است که در آن فرد با مفاهیم پیچیده ای چون هویت ملی، اخلاقیات اجتماعی و مسئولیت های شهروندی آشنا می شود و در این راستا، آموزش و پرورش به عنوان یک «کارخانه انسانی» عمل می کند که در آن، خمیره ی فرهنگی نسل های آینده شکل می گیرد.توسعه فرهنگی، به معنای ارتقای سطح آگاهی، تعالی اخلاقی و رسیدن به تعادلی میان سنت و مدرنیته است؛ فرآیندی که بدون حمایت و هدایت یک نظام آموزشی منسجم، عملا غیرممکن خواهد بود. نهاد آموزش و پرورش در این مسیر، دو کارکرد متناقض اما مکمل را به طور همزمان ایفا می کند: از یک سو، «کارکرد حفاظتی» دارد که از طریق آموزش تاریخ، ادبیات و ارزش های بنیادین، از فروپاشی هویت فرهنگی در برابر تلاطمات جهانی جلوگیری می کند؛ و از سوی دیگر، «کارکرد توسعه ای» دارد که با ترویج تفکر انتقادی، پذیرش تفاوت ها و آموزش مهارت های نوین، جامعه را برای پذیرش تغییرات مثبت و حرکت به سوی تمدنی پیشرفته تر آماده می سازد. در واقع، مدرسه محیطی است که در آن «سرمایه انسانی» به «سرمایه فرهنگی» تبدیل می شود و فرد می آموزد که چگونه در چارچوب فرهنگ خود، عاملی برای پیشرفت و تعالی باشد.با این حال، در عصر حاضر که با هجوم موجات دیجیتال و جهانی شدن فرهنگی (Globalization) روبروییم، کارکردهای نهاد آموزش و پرورش در توسعه فرهنگی با چالش های پیچیده تری مواجه شده است. امروزه مدرسه دیگر تنها منبع تولید فرهنگ نیست و دانش آموزان از طریق رسانه های اجتماعی، در معرض فرهنگ های متنوع و گاه متناقض قرار دارند. در این شرایط، نقش آموزش و پرورش از «توزیع یک طرفه فرهنگ» به «مدیریت هوشمندانه فرهنگ» تغییر یافته است. یعنی مدرسه باید به جای تحمیل یک الگوی صلب فرهنگی، به دانش آموزان «سواد فرهنگی» بیاموزد تا بتوانند میان آنچه از ریشه هایشان می گیرند و آنچه از دنیای مدرن دریافت می کنند، توازنی پویا برقرار کنند. بنابراین، توسعه فرهنگی در سایه ی آموزش، دیگر به معنای تکرار lک لکه مفاهیم قدیمی نیست، بلکه به معنای خلق نسلی است که با افتخار به ریشه های خود، توانایی گفتگو با جهان و تاثیرگذاری بر آن را داشته باشد.بنابراین، بررسی کارکردهای نهاد آموزش و پرورش در توسعه فرهنگی، در واقع تحلیل این موضوع است که چگونه می توان از ظرفیت های آموزشی برای ساختن جامعه ای آگاه تر، اخلاقی تر و خلاق تر بهره برد

کلیدواژه ها:

فرهنگ ، آموزش و پرورش ، توسعه فرهنگی ، تربیت ، شکوفایی