بررسی نوروپسیکولوژیکی نقص های عملکرد اجرایی در بیماران دوقطبی

اختلال دوقطبی یکی از شایع ترین اختلالات روان پزشکی است که علاوه بر نوسانات شدید خلقی، با نقص های شناختی پایدار به ویژه در حوزه عملکردهای اجرایی همراه است. در این راستا، پژوهش حاضر به بررسی نوروپسیکولوژیکی نقص های عملکرد اجرایی در بیماران دوقطبی می پردازد. روش پژوهش مرور سیستماتیک بر اساس مطالعات منتشرشده از سال ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۵، با تمرکز بر آزمون های استاندارد نوروپسیکولوژیک بود. نتایج متاآنالیزها نشان می دهند که بیماران دوقطبی نقص های متوسط تا شدید در عملکرد اجرایی دارند که حتی در فاز یوتایمیک پایدار است و پایدار محسوب می شود. این نقص ها در حوزه های انعطاف پذیری شناختی، بازداری پاسخ، برنامه ریزی، تصمیم گیری و حافظه کاری برجسته هستند و با شدت متوسط تا بزرگ همراه می باشند. ناهمگنی شناختی قابل توجه است، به طوری که حدود ۴۰-۶۰ درصد بیماران نقص پایدار نشان می دهند. بیماران BD-I، سالمندان (OABD) و افراد با کوموربیدیتی ADHD نقص های شدیدتری دارند. این اختلالات با عملکرد روان اجتماعی و شغلی ضعیف، عود علائم و عدم پایبندی به درمان مرتبط هستند. مکانیسم های زیربنایی شامل ناهمگنی مدارهای قشر پیش پیشانی، التهاب عصبی و پیشرفت عصبی است. لذا نتیجه گیری می شود که نقص های عملکرد اجرایی یک هدف درمانی مهم در اختلال دوقطبی هستند. مداخلات توان بخشی شناختی اثربخشی متوسط نشان داده اند و غربالگری روتین این نقص ها توصیه می شود. پیشنهاد می شود پژوهش های ایرانی بیشتری برای بررسی عوامل فرهنگی و اثربخشی مداخلات بومی انجام شود.

کلیدواژه ها:

اختلال دوقطبی ، عملکرد اجرایی ، نقص شناختی ، بررسی نوروپسیکولوژیکی ، توان بخشی شناختی.