کاربرد هوش مصنوعی در کشف و پیشگیری از تخلفات اقتصادی، فرصت ها و چالش های حقوقی

رشد فزاینده فناوری های داده محور و گسترش پیچیدگی تخلفات اقتصادی، ضرورت بازاندیشی در شیوه های سنتی نظارت، کشف و پیشگیری را بیش از پیش آشکار ساخته است. در این میان، هوش مصنوعی به عنوان یکی از مهم ترین فناوری های نوین، ظرفیت آن را دارد که با تحلیل حجم انبوهی از داده های مالی، معاملاتی و رفتاری، الگوهای پنهان تخلف را شناسایی کرده، ریسک وقوع انحرافات اقتصادی را پیش بینی کند و فرایندهای نظارتی را از حالت واکنشی به سمت مداخله پیشگیرانه سوق دهد. با وجود این، بهره گیری از هوش مصنوعی در این حوزه، صرفا یک مسئله فنی نیست، بلکه با پرسش های مهم حقوقی در زمینه حریم خصوصی، شفافیت الگوریتمی، مسئولیت ناشی از خطا، حق اعتراض و حدود اعتبار تصمیمات مبتنی بر داده نیز همراه است. بر این اساس، هدف مقاله حاضر بررسی کاربردهای هوش مصنوعی در کشف و پیشگیری از تخلفات اقتصادی و تحلیل فرصت ها و چالش های حقوقی ناشی از به کارگیری آن، با تاکید بر ارائه یک الگوی حقوق مدار برای استفاده مشروع و کارآمد از این فناوری است. روش پژوهش، توصیفی تحلیلی و از نوع مروری است و با اتکا بر منابع کتابخانه ای، مقالات علمی و مطالعات مرتبط در حوزه حقوق، اقتصاد و فناوری، ابعاد مختلف موضوع مورد بررسی قرار گرفته است. یافته های پژوهش نشان می دهد که هوش مصنوعی می تواند از طریق کشف ناهنجاری های مالی، رتبه بندی ریسک، پایش هوشمند داده ها، پشتیبانی از تصمیم گیری نظارتی و افزایش سرعت و دقت رسیدگی، نقش مهمی در ارتقای سلامت اقتصادی ایفا کند. در مقابل، فقدان شفافیت در برخی سامانه های الگوریتمی، امکان بازتولید سوگیری های داده ای، خطر توسعه نظارت فراگیر، ابهام در مسئولیت حقوقی و احتمال آسیب به حقوق بنیادین اشخاص، از مهم ترین موانع استفاده بدون ضابطه از این فناوری به شمار می آید.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، تخلفات اقتصادی ، پیشگیری ، کشف هوشمند ، چالش های حقوقی