زندگی پنهان زباله در خانه هایمان: واکاوی موانع زیسته تفکیک پسماند در مجتمع های مسکونی شهرستان نیشابور

زمینه: مدیریت پایدار پسماند شهری در گرو مشارکت فعال شهروندان در تفکیک از مبدا است، اما شکاف میان سیاست گذاری های کلان و رفتار واقعی در خلوت خانه ها، این مشارکت را به معضلی مزمن بدل کرده است. هدف: این پژوهش کیفی با هدف کاوش عمیق موانع فرهنگی-اجتماعی تفکیک پسماند در مجتمع های مسکونی شهرستان نیشابور و فهم روایت های زیسته ساکنان از این پدیده انجام شد. روش: با استفاده از نظریه داده بنیاد (رویکرد استراوس و کوربین، ۱۹۹۸)، ۲۸ نفر از ساکنان، سرایداران و مدیران مجتمع های مسکونی نیشابور به شیوه نمونه گیری هدفمند و نظری انتخاب شدند. داده ها از طریق مصاحبه عمیق نیمه ساختاریافته، مشاهده غیرمشارکتی در فضاهای مشاعات و یادداشت های میدانی گردآوری و در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شدند. یافته ها: پدیده مرکزی «تفکیک به مثابه کنشی نمایشی و بی نتیجه» شناسایی شد. سه فضای کلیدی «کابینت» (تنگنای فضای خصوصی و بار نامتناسب جنسیتی)، «راه پله» (بی اعتمادی نهادی و فروپاشی اخلاق همسایگی) و «همسایه» (احساس بی عدالتی و نظارت اجتماعی معکوس) به عنوان بسترهای اصلی شکل گیری استراتژی های پنهان سازی زباله و بی تفاوتی جمعی عمل می کنند. نتیجه گیری: بدون بازسازی اعتماد نهادی از طریق شفاف سازی مسیر پسماند تفکیک شده، بازطراحی فضاهای خصوصی و مشاع متناسب با الگوی سکونت آپارتمانی، و تسهیل گفت وگوی همسایگی، مداخلات فنی و آموزشی یک سویه محکوم به شکست خواهند بود.

کلیدواژه ها:

تفکیک پسماند ، موانع فرهنگی-اجتماعی ، نظریه داده بنیاد ، مجتمع های مسکونی ، نیشابور ، مدیریت پسماند