بررسی تاثیر شاخصهای اقلیمی بر ابعاد مختلف کیفیت زندگی ساکنان مناطق شهری/روستایی مطالعه موردی شهر زابل

اقلیم به عنوان یکی از ارکان اساسی زیست پذیری سکونتگاه های انسانی، نقشی تعیین کننده در کیفیت زندگی ساکنان دارد. شهر زابل در شمال استان سیستان و بلوچستان، با مختصات ۳۱ درجه و ۱ دقیقه عرض شمالی و ۶۱ درجه و ۲۹ دقیقه طول شرقی، در ارتفاع ۴۸۰ متری از سطح دریا و در فاصله ۳۰ کیلومتری مرز افغانستان قرار دارد. این شهر دارای اقلیم گرم و خشک (بیابانی) با میانگین دمای سالانه ۲۲.۴ درجه سانتی گراد، میانگین بارندگی ۵۱ میلی متر و میانگین رطوبت نسبی ۳۳ درصد است. شاخص ترین ویژگی اقلیمی زابل، بادهای ۱۲۰ روزه است که از اواخر بهار تا اوایل پاییز (حدود ۱۲۰ روز) با سرعت بیش از ۱۳۰ کیلومتر بر ساعت از شمال به جنوب می وزد. ویژگی های اقلیمی زابل، کیفیت زندگی ساکنان را در ابعاد مختلف تحت تاثیر قرار داده است: افزایش بیماری های تنفسی و چشمی ناشی از طوفان های گرد و غبار، کاهش معیشت کشاورزی و دامداری به دلیل خشکسالی، از بین رفتن صنعت گردشگری وابسته به تالاب هامون، مدفون شدن خانه های روستایی زیر شن های روان، کاهش امید به آینده، کاهش دلبستگی مکانی و افزایش تمایل به مهاجرت. اقلیم زابل به ویژه پس از خشک شدن تالاب هامون و تشدید طوفان های گرد و غبار، به عاملی تعیین کننده در کاهش کیفیت زندگی ساکنان تبدیل شده است. تداوم خشکسالی، افزایش فراوانی و شدت بادهای ۱۲۰ روزه و تشدید طوفان های گرد و غبار، یک چرخه معیوب را ایجاد کرده که سلامت، اقتصاد، مسکن و روان ساکنان را به طور همزمان تحت تاثیر قرار می دهد. در چنین شرایطی، مردم زابل با کاهش چشمگیر رضایت از زندگی، افزایش احساس ناامنی نسبت به آینده، و کاهش حس تعلق به مکان مواجه شده اند. مطالب این پژوهش نشان داده است که ۶۴ درصد جوانان وضعیت گرد و غبار را «بد تا وحشتناک» ارزیابی کرده اند، ۶۲ درصد زنان و ۴۳ درصد مردان آسایش و کیفیت زندگی خود را «بد تا وحشتناک» می دانند، و ۶۸ درصد پاسخگویان گفته اند رضایت فرزندان خانواده از زندگی در زابل «کم تا هیچ» است. این ارقام بیانگر عمق فاجعه اقلیمی در این منطقه و تاثیر ویرانگر آن بر ابعاد مادی و معنوی زندگی مردم است. بنابراین، هرگونه سیاست گذاری برای بهبود کیفیت زندگی در زابل، باید با محوریت سازگاری با اقلیم و کاهش آسیب پذیری ساکنان در برابر مخاطرات اقلیمی طراحی و.

کلیدواژه ها:

اقلیم ، کیفیت زندگی ، بادهای ۱۲۰ روزه ، گرد و غبار ، خشکسالی ، زابل