بررسی سواد هوش مصنوعی (AI Literacy) معلمان: تدوین و اعتباریابی ابزار سنجش شایستگی های دیجیتال نوین

مقدمه و هدف: با ورود شتابان هوش مصنوعی به اکوسیستم آموزشی، بازتعریف شایستگی های معلمان از «سواد دیجیتال سنتی» به «سواد هوش مصنوعی» به یک ضرورت بنیادین تبدیل شده است. هدف پژوهش حاضر، تدوین و اعتباریابی ابزار جامع سنجش سواد هوش مصنوعی معلمان بر اساس شایستگی های دیجیتال نوین بود تا شکاف موجود در ابزارهای ارزیابی بومی برطرف گردد.روش شناسی: این مطالعه از نوع توصیفی-تحلیلی و در زمره پژوهش های توسعه ای قرار دارد. ابزار اولیه با بررسی اسناد بالادستی و چارچوب های بین المللی (مانند UNESCO و DigCompEdu) طراحی شد. جامعه آماری شامل معلمان مقاطع مختلف تحصیلی در سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۲ بود. جهت بررسی روایی، از نظرات متخصصان تکنولوژی آموزشی (CVI و CVR) و برای تعیین پایایی، از ضریب آلفای کرونباخ استفاده شد. تحلیل عاملی تائیدی (CFA) نیز جهت برازش مدل نهایی به کار گرفته شد.یافته ها: نتایج نشان داد که ابزار تدوین شده در ۵ مولفه اصلی شامل: «درک فنی سیستم های هوش مصنوعی»، «کاربرد پداگوژیک AI»، «اخلاق و حریم خصوصی»، «تفکر انتقادی در مواجهه با داده» و «توانمندی حل مسئله با ابزارهای نوین» دارای اعتبار بالایی است. شاخص های برازش مدل، ساختار عاملی پرسشنامه را تائید کردند و ضریب پایایی کل بالای ۰.۸۹ برآورد شد.نتیجه گیری: ابزار طراحی شده، زیرساختی دقیق برای سنجش شایستگی های معلمان در عصر دیجیتال فراهم می آورد. نتایج حاکی از آن است که معلمان برای گذار به آموزش هوشمند، بیش از مهارت های فنی، به «سواد رویه ای» و اخلاقی در استفاده از هوش مصنوعی نیاز دارند. این ابزار می تواند توسط سیاست گذاران آموزشی جهت طراحی دوره های ضمن خدمت هدفمند مورد استفاده قرار گیرد.