مسئله هرمنوتیک متن مقدس در برابر هرمنوتیک ادبی هنگام تفسیر آیات متشابه توسط معلم ادبیات

مسئله هرمنوتیک متن مقدس در برابر هرمنوتیک ادبی هنگام تفسیر آیات متشابه توسط معلم ادبیات، یکی از چالش برانگیزترین موضوعات در حوزه تعامل میان الهیات و علوم ادبی به شمار می رود. این پژوهش با هدف بررسی تقابل و یا تعامل دو رویکرد هرمنوتیکی در مواجهه با آیات متشابه قرآن کریم صورت پذیرفته و کوشیده است تا نشان دهد که معلم ادبیات به عنوان واسط میان متن و مخاطب، چه راهبردی را در تفسیر این دسته از آیات برمی گزیند. پرسش اساسی آن است که آیا معلم ادبیات در تفسیر آیات متشابه، از هرمنوتیک ادبی تبعیت می کند که بر چندمعنایی، سیالیت دلالت ها و نقش آفرینی خواننده در تولید معنا تاکید دارد، یا آنکه رویکردی هرمنوتیک مقدس را پیش می گیرد که معنا را در قصد مولف الهی منحصر می داند و هرگونه تفسیر خلاقانه یا نسبی گرایانه را برنمی تابد. یافته های این پژوهش که با روش توصیفی-تحلیلی و با بهره گیری از منابع کتابخانه ای گردآوری شده است، نشان می دهد که معلم ادبیات در عرصه آموزش، ناگزیر از تلفیق این دو رویکرد است؛ چراکه از یک سو باید پایبند به اصول هرمنوتیک مقدس باشد تا قداست متن و مرجعیت آن را حفظ نماید و از سوی دیگر برای انتقال موثر معنا به مخاطبانی با سطوح مختلف فهم، ناچار به استفاده از ابزارهای هرمنوتیک ادبی از جمله توجه به سیاق، بلاغت، استعاره و کارکردهای زیبایی شناختی زبان است. این پژوهش با نقد رویکردهای افراطی که یا صرفا به ظاهرگرایی لغوی روی می آورند یا با تاویلات بی ضابطه، متن را از هویت دینی خود تهی می سازند، بر ضرورت ارائه مدلی تلفیقی تاکید دارد که در آن هرمنوتیک مقدس چارچوب اصلی را تعیین می کند و هرمنوتیک ادبی به عنوان ابزاری کارآمد در خدمت روشن سازی و تقریب معنا به فهم مخاطب قرار می گیرد. نتایج این پژوهش می تواند برای معلمان ادبیات، متولیان آموزش دینی و نیز نظریه پردازان حوزه مطالعات قرآنی و هرمنوتیک، افق های تازه ای در باب نحوه تعامل با آیات متشابه و شیوه انتقال معانی عمیق آن به نسل جدید بگشاید و تاکید نماید که هنر معلم ادبیات در آن است که میان تعهد به حقیقت وحیانی و ضرورت های آموزشی، تعادلی پویا و خلاقانه برقرار سازد.

کلیدواژه ها:

هرمنوتیک مقدس ، هرمنوتیک ادبی ، آیات متشابه ، معلم ادبیات ، تفسیر