رشد اجتماعی-عاطفی در دوره ابتدایی: نقش معلم در پرورش همدلی و مهارت های اجتماعی

رشد اجتماعی-عاطفی در سال های ابتدایی، پایه و اساس سلامت روان، موفقیت تحصیلی و روابط بین فردی سالم در بزرگسالی را شکل می دهد. در این میان، معلم دوره ابتدایی به عنوان یکی از مهم ترین الگوهای اجتماعی کودک، نقشی بی بدیل در پرورش همدلی و مهارت های اجتماعی ایفا می کند. این مقاله با هدف بررسی نقش معلم در رشد اجتماعی-عاطفی دانش آموزان دوره ابتدایی با تاکید بر همدلی و مهارت های اجتماعی به روش مرور نظام مند و تحلیل یافته های پژوهشی معاصر نگاشته شده است. ابتدا مبانی نظری رشد اجتماعی-عاطفی از دیدگاه نظریه پردازانی چون اریکسون، بندورا و ویگوتسکی و چارچوب شایستگی های اجتماعی-عاطفی CASEL مرور می شود. سپس همدلی به عنوان یکی از محوری ترین مهارت های اجتماعی-عاطفی در دوره ابتدایی تعریف و مولفه های آن (همدلی شناختی و عاطفی) تشریح می گردد (Usgaonker, ۲۰۲۴; Čečienė, ۲۰۲۵). در ادامه، شواهد تجربی از پژوهش های معاصر مرور می شود: مطالعه ای بر روی ۴۵ معلم و ۸۵۲ دانش آموز پایه چهارم و پنجم در اسرائیل نشان داد که مهارت های اجتماعی-عاطفی معلمان (به ویژه ذهن آگاهی و همدلی) با مهارت های مشابه در دانش آموزان آن ها ارتباط معناداری دارد و از «الگودهی اجتماعی» به عنوان مکانیسم اصلی این تاثیر حمایت می کند (۲۰۲۴). همچنین مطالعه ای در لیتوانی نشان داد که معلمان دوره ابتدایی با استفاده از برنامه «گام دوم» (Second Step)، همدلی دانش آموزان را از طریق توجه محترمانه به نیازهای روانشناختی کودکان، غنی سازی دنیای درونی آن ها و تقویت روابط بین فردی در محیط آموزشی پرورش می دهند (Čečienė, ۲۰۲۵). در بخش راهکارهای عملی، هفت استراتژی کلیدی برای معلمان ارائه می شود: الگودهی همدلانه، ایجاد حلقه های گفتگوی عاطفی، استفاده از داستان های همدلانه، تدریس مهارت های اجتماعی به صورت مستقیم، مدیریت تعارضات با رویکرد ترمیمی، فعالیت های مشارکتی ساختاریافته، و همکاری با والدین. نتیجه نهایی آنکه معلم دوره ابتدایی با آگاهی از نقش الگودهی خود و استفاده از استراتژی های هدفمند، می تواند به طور موثری همدلی و مهارت های اجتماعی را در دانش آموزان پرورش دهد.

کلیدواژه ها:

رشد اجتماعی-عاطفی ، همدلی ، مهارت های اجتماعی ، معلم دوره ابتدایی ، یادگیری اجتماعی-عاطفی ، الگودهی