چالش «طرحواره شایستگی کاذب» در والدین دارای تحصیلات پایین و بازتاب آن در توقعات از معلم

پدیده طرحواره شایستگی کاذب که ریشه در باورهای عمیق و بعضا ناهوشیار فرد درباره توانایی های خود دارد، در میان والدین با سطح تحصیلات پایین، نمودی خاص و تاثیرگذار بر فرایند تعامل آنان با نظام آموزشی و به ویژه معلمان می یابد. این چالش که حاصل تضاد میان تصور ذهنی والدین از شایستگی خود در امور تربیتی و محدودیت های دانشی و مهارتی ناشی از تحصیلات اندک است، منجر به شکل گیری انتظاراتی غیرواقع بینانه و بعضا متناقض از معلم می گردد. پژوهش حاضر با اتکا به روش کیفی و با استفاده از رویکرد پدیدارشناسی، به واکاوی تجربه زیسته والدین کم سواد و نیز معلمان مقطع ابتدایی در شهرستان های استان تهران پرداخته است. یافته ها که از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته با بیست و چهار مشارکت کننده (دوازده والد و دوازده معلم) گردآوری و با استفاده از روش هفت مرحله ای کلایزی تحلیل شده اند، نشان می دهند که طرحواره مذکور در سه مضمون اصلی «تحمیل نقش درمانگر و مربی کامل بر معلم»، «انتظار جبران تمام کمبودهای آموزشی در مدرسه» و «واکنش های دفاعی در برابر انتقادات معلم» تبلور می یابد. این الگوی ذهنی نه تنها بار سنگینی بر دوش کادر آموزشی وارد می آورد و به فرسودگی شغلی آنان دامن می زند، بلکه موجب شکل گیری چرخه ای از سرخوردگی، تنش و بی اعتمادی در رابطه والدین و مدرسه شده و در نهایت، کارآمدی فرایند یاددهی-یادگیری را با مخاطره جدی مواجه می سازد. نتایج این تحقیق می تواند برای سیاست گذاران آموزشی، مشاوران مدارس و نیز برنامه ریزان درسی که به دنبال ارتقای کیفیت مشارکت والدین در فرایند تعلیم و تربیت هستند، بینش عمیق تری فراهم آورد و بر ضرورت طراحی برنامه های مداخله ای برای تعدیل این طرحواره و اصلاح انتظارات، متناسب با بافت اجتماعی و فرهنگی خانواده های کم بضاعت تاکید نماید.

کلیدواژه ها:

کلمات کلیدی: طرحواره شایستگی کاذب ، والدین کم سواد ، انتظارات از معلم ، تعامل خانه و مدرسه ، پدیدارشناسی