تاثیر صندوق های ثروت ملی بر پایداری مالی بلندمدت و انباشت سرمایه در اقتصادهای مبتنی بر منابع

امروزه صندوق های ثروت ملی به عنوان یکی از مهم ترین ابزارهای نهادی برای مدیریت درآمدهای حاصل از منابع تجدیدناپذیر در اقتصادهای مبتنی بر منابع طراحی شده اند، اما پرسش اساسی این است که آیا این صندوق ها به طور خودکار به پایداری مالی بلندمدت و انباشت سرمایه منجر می شوند یا اینکه موفقیت آن ها تابع عوامل نهادی و ساختاری خاصی است. این پژوهش با هدف بررسی تاثیر صندوق های ثروت ملی بر پایداری مالی بلندمدت و انباشت سرمایه در اقتصادهای مبتنی بر منابع انجام شده است. روش پژوهش مبتنی بر مطالعه اسنادی و کتابخانه ای با رویکرد تحلیل محتوایی استنتاجی بوده و کشورهای نروژ، بوتسوانا، شیلی، ایران و عربستان سعودی به عنوان موارد مطالعه تطبیقی انتخاب شده اند. یافته های پژوهش نشان می دهد که سه الگوی اصلی در این زمینه قابل شناسایی است: الگوی موفقیت نهادی (نروژ با دارایی ۲/۲ تریلیون دلار و بازدهی ۱۵/۱۱ درصد در سال ۲۰۲۵)، الگوی نوآوری تطبیقی (بوتسوانا با تاسیس صندوق توسعه جدید در ۲۰۲۵ و شیلی با دو صندوق مجزا) و الگوی شکست نهادی (ایران با نرخ نکول ۶۸ درصدی و بازده کمتر از ۱ درصد). نتایج پژوهش تاکید می کند که صندوق های ثروت ملی ذاتا و خودکارا به اهداف خود دست نمی یابند؛ بلکه موفقیت آن ها به طور علی به سه عامل وابسته است: استقلال عملیاتی و موانع قانونی محکم در برابر دستکاری های سیاسی، تفکیک کارکردی و شفافیت کامل و طراحی متناسب با شرایط نهادی هر کشور. در غیاب این شرایط، صندوق های ثروت ملی نه تنها ابزاری برای پایداری مالی نیستند، بلکه خود به منبعی برای ناپایداری، نکول انبوه و تبدیل سرمایه طبیعی به هزینه های جاری دولت تبدیل می شوند. نتیجه نهایی آن که تاثیر صندوق های ثروت ملی بر پایداری مالی و انباشت سرمایه، یک مسئله کاملا نهادی است و هرگونه توصیه سیاستی برای ایجاد یا اصلاح این صندوق ها باید مقدم بر هر چیز بر تقویت نهادهای مستقل، شفافیت و پاسخ گویی متمرکز باشد.

کلیدواژه ها:

اقتصاد مبتنی بر منابع ، انباشت سرمایه ، پایداری مالی بلند مدت ، صندوق های ثروت ملی