طراحی مدل ترکیبی هزینه یابی بر مبنای فعالیت زمان گرا و زمان بندی کسب شده برای کنترل یکپارچه هزینه و زمان پروژه های عمرانی: مطالعه موردی منطقه ۶ شهرداری شیراز

پروژه های عمرانی در مناطق مدرن و تجاری کلان شهرها، به دلیل تراکم بالای جمعیت، ارزش چشمگیر زمین و ضرورت تداوم فعالیت های اقتصادی، با حساسیت مضاعف زمان بندی و کنترل هزینه روبرو هستند. در این بستر، نظام های حسابداری سنتی که بر مبنای تخصیص سربار با محرک های حجمی و پایش مجزای هزینه و زمان استوارند، قادر به ارائه تصویری یکپارچه و دقیق از عملکرد پروژه نیستند. پژوهش حاضر با هدف ارزیابی کارآمدی مدل تلفیقی هزینه یابی بر مبنای فعالیت زمان گرا (TDABC) و زمان بندی کسب شده (Earned Schedule - ES) در مدیریت یکپارچه هزینه و زمان پروژه های عمرانی منطقه ۶ شهرداری شیراز انجام شده است. TDABC با بهره گیری از معادلات زمانی و نرخ هزینه ظرفیت، پیچیدگی های عملیات مدرن شهری را با دقت و انعطاف بیشتری مدل سازی می کند و ES نیز با رفع ناکارآمدی شاخص سنتی عملکرد زمان بندی (SPI)، برآوردی واقع بینانه از تاخیرات ارائه می دهد. اهمیت این پژوهش در ارائه چارچوبی نوین برای غلبه بر کاستی های اطلاعاتی و تصمیم گیری مبتنی بر داده های قابل اعتماد در مدیریت مالی پروژه های شهری است. روش پژوهش، ترکیبی (آمیخته) با راهبرد مطالعه موردی می باشد. در بخش کمی، داده های ۲۵ پروژه عمرانی منطقه ۶ در بازه ۱۳۹۸ تا ۱۴۰۲ تحلیل شد. شاخص های مدیریت ارزش کسب شده (EVM) شامل CPI و SPI سنتی، به همراه شاخص های ES یعنی SPI(t) و زمان تاخیر پیش بینی شده استخراج گردید. برای سه پروژه شاخص، مدل TDABC با تعریف معادلات زمانی برای فعالیت های پیچیده (مانند مدیریت ترافیک، جابجایی تاسیسات و تدارکات ویژه) پیاده سازی و نتایج با روش سنتی مقایسه شد. در بخش کیفی، با ۱۸ نفر از مدیران مالی، سرپرستان کارگاه و مدیران برنامه ریزی منطقه، مصاحبه نیمه ساختاریافته و تحلیل مضمون صورت گرفت. یافته ها نشان داد میانگین شاخص CPI در پروژه های تحت پوشش مدل ترکیبی از ۰.۸۴ به ۰.۹۴ بهبود یافته و شاخص SPI(t) به طور میانگین تاخیر واقعی را ۱۲ درصد بیشتر از SPI سنتی نشان داده که بیانگر پنهان ماندن بخشی از تاخیرات در روش های قدیمی است. تحلیل TDABC فاش ساخت که در روش سنتی، ۲۸ درصد از هزینه های سربار به اشتباه تخصیص یافته و فعالیت های مدیریت و ایمنی ترافیک در حین اجرا به شدت کم برآورد شده بودند. نتایج کیفی نیز بر مضامینی چون شفافیت پویای هزینه های ترافیکی، هشداردهی سریع تاخیر با ES، بهبود چانه زنی در قراردادهای مشارکتی و چالش ثبت داده های دقیق زمانی تاکید داشت. درمجموع، مدل TDABC-ES با ایجاد یک سیستم اطلاعاتی یکپارچه، امکان کنترل هم زمان و دقیق هزینه و زمان را فراهم می آورد و توقف های برنامه ریزی شده در مناطق پرتردد تجاری را به حداقل می رساند. پیامد پژوهش، ارائه یک دستورالعمل عملیاتی برای اصلاح نظام نامه مالی و برنامه ای شهرداری ها مبتنی بر این رویکرد نوین است.

کلیدواژه ها:

هزینه یابی بر مبنای فعالیت زمان گرا ، زمان بندی کسب شده ، مدیریت یکپارچه هزینه و زمان ، پروژه های عمرانی شهری ، منطقه ۶ شیراز ، شفافیت مالی پویا.