به کارگیری تلفیقی هزینه یابی بر مبنای فعالیت و مدیریت ارزش کسب شده در کنترل انحرافات بودجه ای پروژه های عمرانی: مطالعه موردی منطقه یک شهرداری شیراز

پروژه های عمرانی شهرداری ها به عنوان موتور محرکه توسعه زیرساخت های شهری، سهم چشمگیری از بودجه عمومی را به خود اختصاص می دهند. پیچیدگی فنی، تعدد ذی نفعان و نوسانات اقتصادی، این پروژه ها را در برابر انحرافات هزینه ای و زمانی به شدت آسیب پذیر ساخته است. در این میان، نظام حسابداری به عنوان زبان گزارشگری مالی و ابزار کنترل مدیریت، نقشی بی بدیل در تضمین شفافیت، پاسخگویی و تخصیص بهینه منابع ایفا می کند. بااین حال، روش های سنتی حسابداری پروژه اغلب قادر به ردیابی دقیق هزینه های سربار، شناسایی فعالیت های فاقد ارزش افزوده و ارائه پیش هشدارهای به موقع برای اقدامات اصلاحی نیستند. هدف این پژوهش، ارزیابی کارآمدی رویکرد تلفیقی هزینه یابی بر مبنای فعالیت (ABC) و مدیریت ارزش کسب شده (EVM) در مدیریت هزینه ها و منابع مالی پروژه های عمرانی شهرداری منطقه یک شیراز است. اهمیت این مطالعه از آن روست که مدیران شهری را به ابزاری علمی برای غلبه بر کاستی های نظام های مالی سنتی مجهز می کند و با ایجاد زبان مشترک میان واحدهای فنی و مالی، تصمیم گیری مبتنی بر شواهد را امکان پذیر می سازد. روش پژوهش از نوع ترکیبی (آمیخته) با راهبرد مطالعه موردی است. در بخش کمی، داده های مالی و زمانی ۳۰ پروژه عمرانی تکمیل شده یا در دست اجرای منطقه یک شهرداری شیراز در بازه زمانی ۱۳۹۷ تا ۱۴۰۲، با استفاده از شاخص های کلیدی مدیریت ارزش کسب شده، شامل شاخص عملکرد هزینه (CPI) و شاخص عملکرد زمان بندی (SPI) تحلیل شد. سپس، مدل هزینه یابی بر مبنای فعالیت برای سه پروژه منتخب پیاده سازی گردید تا محرک های هزینه در سطح فعالیت ها شناسایی و با روش سنتی مقایسه شود. در بخش کیفی، با ۱۷ نفر از مدیران مالی، کارشناسان حسابداری و مدیران پروژه منطقه، مصاحبه نیمه ساختاریافته انجام و تحلیل مضمون صورت گرفت. یافته های پژوهش نشان داد میانگین شاخص CPI در پروژه هایی که از ترکیب ABC-EVM استفاده کرده اند، از ۸۷/۰ (فزونی هزینه ۱۳ درصدی) به ۹۶/۰ بهبود یافته است که بیانگر کاهش معنی دار انحرافات هزینه ای است. تحلیل ABC نیز آشکار ساخت که در روش سنتی، ۲۳ درصد از هزینه های سربار به طور نادرست به فعالیت های اصلی تخصیص یافته و موجب پنهان ماندن هزینه واقعی برخی ریزفعالیت ها مانند کنترل کیفیت و تدارکات موضعی شده بود. نتایج کیفی نیز چهار مضمون اصلی شفافیت و قابلیت ردیابی هزینه، دقت در پیش بینی و هشداردهی، بهبود مذاکرات قراردادی و مقاومت در برابر تغییر را آشکار ساخت. در مجموع، به کارگیری هم افزای ABC و EVM نه تنها دقت برآوردها را افزایش می دهد، بلکه با ایجاد یک سیستم هشدار زودهنگام، مدیران را قادر به انجام اقدامات اصلاحی پیش از تشدید بحران مالی می سازد. پیامدهای این پژوهش برای شهرداری ها، اصلاح نظام نامه مالی، آموزش تخصصی نیروی انسانی و حرکت به سوی مدیریت مالی هوشمند پروژه های شهری است.

کلیدواژه ها:

هزینه یابی بر مبنای فعالیت ، مدیریت ارزش کسب شده ، پروژه های عمرانی شهرداری ، شفافیت مالی ، کنترل انحراف بودجه ، منطقه یک شیراز