اثربخشی توانبخشی شناختی بر بهبود توجه، حافظه کاری و کنترل بازداری در افراد دارای اعتیاد

اختلالات مصرف مواد با نقص های قابل توجه در کارکردهای شناختی به ویژه توجه، حافظه کاری و کنترل بازداری همراه هستند که این نارسایی ها نقش مهمی در تداوم مصرف و افزایش احتمال عود ایفا می کنند. پژوهش حاضر با هدف بررسی اثربخشی توانبخشی شناختی بر بهبود توجه، حافظه کاری و کنترل بازداری در افراد دارای اعتیاد انجام شد. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون–پس آزمون همراه با گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل افراد دارای اختلال مصرف مواد مراجعه کننده به مراکز ترک اعتیاد در سال ۱۴۰۴ بود که از میان آن ها ۳۰ نفر به روش نمونه گیری در دسترس انتخاب و به صورت تصادفی در دو گروه آزمایش و کنترل (هر گروه ۱۵ نفر) جایگزین شدند. ابزارهای پژوهش شامل آزمون توجه پیوسته (CPT)، آزمون حافظه کاری (N-back) و آزمون استروپ برای سنجش کنترل بازداری بود. گروه آزمایش در ۱۰ جلسه ۶۰ دقیقه ای توانبخشی شناختی شرکت کرد، در حالی که گروه کنترل مداخله ای دریافت نکرد. داده ها با استفاده از تحلیل کوواریانس (ANCOVA) و نرم افزار SPSS نسخه ۲۶ تحلیل شدند. نتایج نشان داد که پس از کنترل اثر پیش آزمون، تفاوت معناداری بین دو گروه در متغیرهای توجه، حافظه کاری و کنترل بازداری وجود دارد. همچنین اندازه اثر نشان داد که توانبخشی شناختی تاثیر متوسط تا بالایی بر بهبود این کارکردها داشته است. به عبارت دیگر، مداخله توانبخشی شناختی موجب افزایش معنادار توجه، بهبود ظرفیت حافظه کاری و تقویت کنترل بازداری در افراد دارای اعتیاد شد. در مجموع، یافته های این پژوهش نشان می دهد که توانبخشی شناختی می تواند به عنوان یک مداخله موثر در بهبود کارکردهای اجرایی و ارتقای فرآیندهای خودکنترلی در افراد مبتلا به اختلال مصرف مواد مورد استفاده قرار گیرد و به افزایش اثربخشی برنامه های درمانی و کاهش احتمال عود کمک کند.

کلیدواژه ها:

توانبخشی شناختی ، توجه ، حافظه کاری ، کنترل بازداری ، اعتیاد ، کارکردهای اجرایی