چالش های سیاست گذاری ملی و موانع ارتقاء جایگاه زنان در سیاست و حکمرانی اسلامی

جلوه های مشارکت سیاسی زنان در اسلام یکی از مسائل بحث برانگیز میان اندیشمندان مسلمان بوده است. از جلوه های برجسته ی تمایز جنسیتی در جوامع انسانی دسترسی محدود زنان به موقعیت های رهبری در جوامع یا کشورها و دیگر مناصب مرتبط با تصمیم گیری های کلان سیاسی است که در مقایسه با مردان بسیار کمتر است. قرآن کریم، امر به معروف و نهی از منکر را وظیفه ای همگانی و ضروری بیان می دارد و حضور بانوان در جریان های اجتماعی و سیاسی اسلام درمتون دینی ذکر گردیده است ( بستان، ۱۴۰۱: ۱۸۴).حضور سیاسی زنان در تاریخ اسلام ، به ویژه در دیدگاه شیعی ، نمونه های برجسته ای دارد که بر دفاع از حریم ولایت و مبارزه با ظلم تاکید دارد.یکی از مهمترین این نمونه ها ، اقدامات سیاسی حضرت زهرا (سلام الله علیها) در دفاع از حق ولایت است. همچنین حضرت زینب (سلام الله علیها ) پس از حادثه ی خونین کربلا با فداکاری ها و ایستادگی های خود در برابر حکومت فاسد بنی امیه و یزید ، پیامی ارزشمند از مقاومت ، شجاعت و فداکاری به اصول دین اسلام را به جهانیان منتقل کرد. بنابراین تفکیک افراطی میان عرصه های عمومی و خصوصی که موجب محدود کردن نقش زنان صرفا به مسایل خانوادگی و شخصی می شود در نگاه اسلامی به ویژه در دیدگاه شیعی پذیرفته شده نیست ( بستان ، ۱۴۰۱: ۱۸۵). بیعت نیز یکی از مهمترین کنش های سیاسی در فرهنگ اسلامی است که به واسطه ی آن افراد افراد تعهد خود را برای پیروی و حمایت از رهبر جامعه اعلام می کنند. در تاریخ صدر اسلام ، شواهدی وجود دارد که نشان می دهد زنان نیز در رویداد های مهمی مانند بیعت عقبه ی اول و عقبه ی دوم وبیعت رضوان شرکت کرده و با پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم ) بیعت کرده اند ( بستان و دهقان نژاد ،۱۴۰۱ : ۱۳۸ ). زنان در اسلام به ویژه در عرصه های اجتماعی، سیاسی و فرهنگی حق حضور فعال دارند و نقش آنان در تعیین سرنوشت جوامع دینی و سیاسی رسمیت شناخته شده است لذا اسلام می تواند به عنوان مبنایی قوی برای سیاست گذاری های ملی در جهت بهبود جایگاه زنان در سیاست و حکمرانی قرار گیرد. با وجود تاکید اسلام بر عدالت جنسیتی و مشارکت زنان، در بسیاری از کشورهای اسلامی، حضور زنان در سیاست همچنان کاهش یافته یا نادیده گرفته شده است که این مسئله نیازمند تحلیل عمیق تر عوامل فرهنگی، اجتماعی و قانونی می باشد.دراین مقاله تلاش خواهد شد به همراه شناسایی چالش ها و موانع، به تحلیل عوامل مذهبی، فرهنگی ،اجتماعی ، اقتصادی و قانونی موثر بر وضعیت زنان در سیاست و حکمرانی اسلامی پرداخته شود. در پایان نیز راهکارهایی برای ارتقاء جایگاه زنان در این عرصه پیشنهاد می گردد. این پژوهش می تواند زمینه ساز تحولات مثبت در بهبود جایگاه و افزایش مشارکت سیاسی زنان باشد.