بررسی حقوق متهم در روایات امامان هادی و عسکری (ع) با رویکرد تطبیقی فقهی و حقوقی

حقوق متهم به عنوان یکی از ارکان بنیادین عدالت کیفری، در نظام های حقوقی معاصر جایگاه ویژه ای دارد. بررسی متون اسلامی نشان می دهد که آموزه های پیشوایان معصوم (ع) نه تنها با این اصول هم خوانی دارند، بلکه در بسیاری موارد، رویکردی جامع تر و پیش روتر ارائه کرده اند. این پژوهش با هدف استخراج، دسته بندی و تحلیل روایات مرتبط با حقوق متهم از منظر امام هادی و امام حسن عسکری (ع) با روش توصیفی–تحلیلی و رویکرد تطبیقی انجام شده است. داده ها از منابع روایی معتبر شیعی گردآوری و در چارچوب نظام حقوقی اسلام و اسناد بین المللی تحلیل شده اند. یافته ها نشان می دهند که در سخنان این دو امام، اصولی همچون **اصل برائت**، **لزوم تحقیق و تثبت**، **منع شکنجه و اجبار**، **حفظ کرامت انسانی متهم**، **رعایت عدالت در قضاوت**، و **لزوم استناد به ادله معتبر** به صورت نظام مند مورد تاکید قرار گرفته است. مقایسه تطبیقی این آموزه ها با اسناد بین المللی (مانند اعلامیه جهانی حقوق بشر و میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی) و قوانین داخلی (قانون اساسی و قوانین عادی ایران) نشان می دهد که فقه اسلامی، با تکیه بر این روایات، ظرفیت بالایی برای تامین و تضمین حقوق متهم در یک نظام عدالت محور دارد. نوآوری این تحقیق در **تمرکز اختصاصی بر دوران امامت امام هادی و امام عسکری (ع)**، **تحلیل نظام مند موضوعی**، و **ارائه چارچوب تطبیقی میان فقه اسلامی و حقوق معاصر** است.

کلیدواژه ها:

حقوق متهم ، امام هادی (ع) ، امام حسن عسکری (ع) ، فقه قضایی ، اصل برائت ، کرامت انسانی ، عدالت کیفری ، تحلیل تطبیقی