بررسی مهم ترین دیدگاه های علمای امامیه در تبویب دانش فقه

این مقاله به روش توصیفی تحلیلی به بررسی سیر تاریخی و تحلیلی ساختار علم فقه و مهم ترین دیدگاه های فقهای امامیه در زمینه ی تبویب (دسته بندی و سازماندهی) مسائل فقهی می پردازد. هدف اصلی، ارائه ی گزارشی نظام مند از بخشی از فلسفه فقه است که ناظر به شاکله ی کلی این علم و چگونگی تنظیم منطقی موضوعات و ابواب آن است. این پژوهش نشان می دهد که با گسترش دانش فقه و ضرورت نظم بندی به مقتضای نیازهای زمان، فقهای شیعه از ارائه ی طرح های ابتکاری در تبویب غافل نبوده اند. در یک نگاه کلان، دیدگاه های آنان را می توان به دو دسته ی اصلی تقسیم کرد: ساختار ارائه شده از سوی محدثان (مانند کلینی در «الکافی») و ساختارهای ابداعی فقیهان مجتهد. نویسنده به تفصیل به بررسی و نقد مهم ترین این طرح ها می پردازد که از جمله می توان به این موارد اشاره کرد: طرح ابوالصلاح حلبی، سلار دیلمی (مبتکر تقسیم ثنایی عبادات و معاملات)، ابن براج طرابلسی، محقق حلی (ارائه دهنده ی ساختار رباعی مشهور: عبادات، عقود، ایقاعات و احکام که تا عصر حاضر نیز معیار اصلی است)، علامه حلی، شهید اول، فاضل مقداد، فیض کاشانی، سید جواد عاملی، شهید صدر و آیت الله مشکینی. برای هر طرح، ضمن بیان ویژگی ها، نقاط قوت و کاستی های آن نیز تحلیل شده است. در نهایت، مقاله نتیجه می گیرد که اگرچه ساختار محقق حلی به دلیل اتقان، جایگاه ویژه ای در تاریخ فقه یافته و معیار غالب تدوین کتب فقهی متاخر شده است، اما با توجه به گسترش موضوعات فقهی، پیدایش مسائل مستحدثه و به ویژه استقرار نظام اسلامی و طرح نظریه ی ولایت فقیه، می توان به نوآفرینی در تبویب دانش فقه دست یازید.

کلیدواژه ها:

فقه شیعه ، ساختار فقه ، تبویب فقه ، ابواب فقه.