طراحی مدل تاب آوری مالی در عصر صنعت 5.0: رهیافتی تحول گرا برای مدیران مالی MBA

ظهور انقلاب صنعتی پنجم (Industry 5.0) با برجسته سازی همکاری انسان و ماشین، شخصی سازی پیشرفته، تاب آوری سیستمی و پایداری محیطی–اجتماعی، افق های جدیدی را پیش روی مدیریت مالی قرار داده و محدودیت های الگوهای رایج در صنعت 4.0 را آشکار کرده است. در چنین بستری، سازمان ها برای مواجهه با نوسانات شدید محیطی، اختلالات زنجیره تامین و پیچیدگی های فزاینده اقتصاد دیجیتال، نیازمند مدل های مالی منعطف تر و هوشمندتر هستند. با وجود این ضرورت، ادبیات موجود چارچوبی یکپارچه و بومی برای تبیین «تاب آوری مالی» در فضای Industry 5.0 ارائه نکرده است. پژوهش حاضر با هدف پر کردن این خلا، به طراحی و اعتبارسنجی یک مدل مفهومی تاب آوری مالی متناسب با شرایط تحول آفرین صنعت 5.0 می پردازد. این مطالعه از نظر هدف، کاربردی–توسعه ای و از نظر ماهیت، آمیخته اکتشافی است. ابتدا در بخش کیفی، ادبیات بین المللی مرتبط با تاب آوری مالی، مدیریت دیجیتال، فناوری های Industry 5.0 و نظام های هوشمند تصمیم سازی با استفاده از روش فراترکیب بررسی شد. مرور نظام مند مطالعات منتشرشده طی سال های 2020 تا 2025 و تحلیل 72 مقاله معتبر، مجموعه ای اولیه از مولفه های مفهومی را فراهم کرد. برای غنای بیشتر مدل، مصاحبه های نیمه ساختاریافته با 18 نفر از خبرگان مالی و متخصصان فناوری انجام شد و یافته ها با تحلیل مضمون کدگذاری گردید. در مرحله کمی، روابط بین مولفه ها با استفاده از ترکیب تکنیک دیمتل فازی برای تعیین تاثیرات علی و مدل سازی معادلات ساختاری (PLS-SEM) برای آزمون مدل، بر روی نمونه ای از مدیران مالی شرکت های فعال در حوزه Industry 5.0 ارزیابی شد. نتایج نشان داد که تاب آوری مالی در صنعت 5.0 دارای پنج مولفه بنیادی است: بودجه بندی تطبیقی پویا مبتنی بر داده های بلادرنگ، مدیریت نقدینگی هوشمند با پشتیبانی فناوری های غیرمتمرکز، ارزش گذاری سرمایه انسانی دیجیتال، سیستم هشدار زودهنگام مالی مبتنی بر اینترنت اشیاء، و چارچوب سرمایه گذاری اخلاقی–پایدار مبتنی بر شاخص های ESG. همچنین، تحلیل روابط میان مولفه ها بیانگر آن است که انعطاف پذیری بودجه، شفافیت مالی ناشی از بلاک چین و سطح بلوغ تحول دیجیتال، نقش مهمی در تقویت ظرفیت تاب آوری سازمان ها دارند. بر اساس یافته ها، پژوهش تاکید می کند که نقش مدیران مالی در عصر Industry 5.0 از یک کارکرد سنتی مبتنی بر کنترل هزینه به نقشی استراتژیک مبتنی بر خلق ارزش، مدیریت چابک ریسک و هدایت گری دیجیتال تغییر یافته است. ازاین رو، بازنگری در برنامه های آموزشی MBA و افزودن واحدهایی همچون مالی محاسباتی، تحلیل بلادرنگ داده های مالی و اقتصاد توکن ضروری به نظر می رسد. نوآوری اصلی پژوهش در ارائه مدلی عملیاتی و قابل پیاده سازی برای ارتقای تاب آوری مالی سازمان ها در زیست بوم Industry 5.0 نهفته است.

کلیدواژه ها:

مدیریت مالی ، تاب آوری مالی ، صنعت 5.0 ، تحول دیجیتال MBA ، بودجه بندی تطبیقی پویا