شناخت فرش هند و سیر تحول تاریخی آن: واکاوی ریشه ها، گونه ها و میزان تاثیرپذیری از فرش ایران (بر اساس مستندات تاریخی و تطبیق های بصری)

چکیده فرش هند امروزه با سهمی حدود ۳۵ درصد از کل واردات فرش دستباف جهان، یکی از بزرگترین تولیدکنندگان جهانی است، اما پیشینه این هنر-صنعت در شبه قاره چندان دیرینه نمی باشد. این پژوهش با هدف شناخت سیر تحول تاریخی فرش هند و تبیین میزان و چگونگی تاثیرپذیری آن از فرش ایران، و با تاکید بر نقش گورکانیان و هنرمندان ایرانی مهاجر انجام شده است. پژوهش حاضر به روش توصیفی-تحلیلی و تاریخی-تطبیقی و با رویکرد تحلیل مضمون انجام شده است. جامعه آماری شامل ده مقاله علمی-پژوهشی معتبر منتشر شده در بازه ]۱۳۹۱-۱۴۰۴[ و منابع کتابخانه ای مرتبط است. داده ها با روش کتابخانه ای گردآوری و با استفاده از چارچوب نظری ترکیبی (تحلیل گفتمان فوکو، کهن الگوی یونگ، نشان شناسی سوسور و پیرس، و نظریه انتقال فرهنگی) تحلیل شده اند.یافته ها در یازده محور تدوین شدند: (۱) عدم پیشینه بومی فرش پرزدار در هند پیش از گورکانیان، (۲) نقش همایون شاه به عنوان نقطه عطف آغازین، (۳) شکوفایی در دوره اکبرشاه* با تاسیس کارگاه های سلطنتی، (۴) نقش کلیدی هنرمندان ایرانی مهاجر (میر سیدعلی، عبدالصمد، مشکین، کیسو)، (۵) گونه شناسی شش گانه فرش هند متاثر از ایران، (۶) تمایز بصری (طبیعت گرایی هندی در برابر تجرید ایرانی)، (۷) افول حمایت درباری در دوره اورنگ زیب، (۸) ظهور تولید تجاری در دوره استعماری (فرش گردلرز)، (۹) جایگاه جهانی هند با ۳۵٪ سهم بازار و تمرکز در بهادهوی*، (۱۰) چالش های صنعت فرش هند، (۱۱) تداوم نقش فرش ایران به عنوان مرجع و الگو. فرش هند هنری وارداتی و وابسته به ایران در آغاز است. تمام گونه های اولیه آن از فرش ایرانی اقتباس شده اند. تمایزات بعدی حاصل بومی سازی هندی ها در چارچوب همان الگوهای ایرانی بوده است. کیفیت و اصالت هنری فرش ایران همچنان مرجع باقی مانده است.

کلیدواژه ها:

فرش هند ، فرش ایران ، گورکانیان ، صفوی ، تاثیرپذیری ، سیر تحول تاریخی.