تحلیل جرم شناختی سو استفاده از هوش مصنوعی در ارتکاب جرائم سایبری

زمینه: گسترش شتابان فناوری های هوش مصنوعی، به ویژه مدل های مولد و یادگیری عمیق، اگرچه دستاوردهای شگرفی در عرصه های مختلف به همراه داشته، اما همزمان بستری برای ظهور الگوهای نوین و پیچیده جرائم سایبری فراهم کرده است. سوءاستفاده از قابلیت هایی همچون تولید محتوای جعلی واقع گرایانه، خودکارسازی حملات در مقیاس انبوه، و تطبیق پذیری بدافزارهای هوشمند، نظام های سنتی جرم شناسی و حقوق کیفری را با چالش های بی سابقه ای مواجه ساخته است. هدف: این پژوهش با هدف تحلیل جرم شناختی جامع از پدیده سوءاستفاده از هوش مصنوعی در ارتکاب جرائم سایبری انجام شده است. اهداف جزئی شامل شناسایی الگوهای اصلی این جرائم، تبیین انگیزه ها و فرصت های مجرمانه ناشی از فناوری های هوشمند، و ارائه چارچوبی تحلیلی برای پیشگیری و مقابله با آنها می باشد. روش: این پژوهش با رویکردی توصیفی-تحلیلی و با بهره گیری از روش کتابخانه ای انجام شده است. داده ها و اطلاعات مورد نیاز از طریق مطالعه اسناد، مقالات علمی معتبر، قوانین و مقررات داخلی و بین المللی، و گزارش های امنیت سایبری گردآوری و سپس با استفاده از نظریات جرم شناسی (مانند نظریه انتخاب عقلانی و نظریه فعالیت روزمره) مورد تحلیل قرار گرفته است. یافته ها: یافته های پژوهش نشان می دهد که مهمترین الگوهای سوءاستفاده از هوش مصنوعی در جرائم سایبری عبارتند از: فیشینگ و مهندسی اجتماعی هوشمند مبتنی بر مدل های زبانی بزرگ، تولید و انتشار دیپ فیک های مجرمانه، توسعه بدافزارهای تطبیق پذیر و خودتکثیرشونده، جعل هویت دیجیتال پیشرفته، و حملات خودکار به سامانه های اطلاعاتی. این جرائم از طریق کاهش هزینه ارتکاب جرم، افزایش نرخ موفقیت، پنهان سازی خودکار ردپا، و مقیاس پذیری بی نظیر، ماهیت بزهکاری سایبری را دگرگون ساخته اند. نتیجه گیری: نظام عدالت کیفری در ایران و بسیاری از کشورها، برای مواجهه با جرائم مبتنی بر هوش مصنوعی دچار خلاهای قانونی، چالش های اثباتی و ابهامات مسئولیت کیفری جدی است. قانون جرائم رایانه ای ایران (مصوب ۱۳۸۸) فاقد هرگونه حکم متناسبی برای رفتارهای مجرمانه مبتنی بر الگوریتم های خودگردان است. بازنگری بنیادین در قوانین، توسعه سامانه های هوشمند کشف جرم، ارتقای سواد سایبری عمومی، و تقویت همکاری های بین المللی، از مهمترین راهکارهای پیشنهادی این پژوهش است.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، جرائم سایبری ، جرم شناسی سایبری ، دیپ فیک ، بدافزار هوشمند